تحلیلی بر گسترش بیماری طاعون در ایران دوران فترت و تیموری (736-911 ه.ق/1336- 1506م)

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان

2 کارشناس ارشد تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، پژوهشگر علوم تاریخی

چکیده

دوره‌ی حکومت تیموریان در ایران، معادل با شروع دوره‌ی رنسانس و بروز یکی از اپیدمی‌های بزرگ تاریخ در اروپا است که به «مرگ سیاه» مشهور است. درطول یک و نیم قرن حکومت تیموریان، چندین اپیدمی بزرگ طاعون در ایران ظهور یافتند که آثار بدی را در تغییر بافت جمعیت ایران به‌وجود آوردند و مورخان متعدد آن دوره در آثار خود بدان اشاره کرده‌اند.
بررسی آثار مورخان نشان می‌دهد که برخلاف پزشکان آن زمان، مورخان چندان تفاوتی بین بیماری طاعون و وبا قائل نبودند و در نوشته‌های خود، گاه این دو بیماری را معادل هم به‌کار برده‌اند. بررسی زمانی و مکانی این اپیدمی‌ها نشان می‌دهد که این بیماری‌ها در مسیر جاده‌ی ابریشم به‌صورت خاص و در خطه‌ی شمالی کشور به‌صورت عام، از جهت شرق به غرب در حرکت بوده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Spread of Plague in Iran , Interval and Timurid Period (1336 - 1506 A.C)

نویسندگان [English]

  • Masood Kasiri 1
  • Razieh Afsharifar 2
1 Assistant Professor, Department of History, University of Isfahan
2 M.A. in History of Islamic Culture and Civilization
چکیده [English]

Timurid era in Iran is equivalent to starting the Renaissance. Black Death plague epidemic that is to say, at this time has happened. In one and a half-century Timurid rule, several large outbreaks of plague in Iran has emerged. The adverse effects of changes in population structure caused many historians point out these conditions in their works.
 The literature review shows that, unlike physicians, historians of the time, they did not differentiate between the plague and cholera, and sometimes in their writings used the two diseases as equivalent. A study in Time and place of the epidemics shows that diseases have been traveling along the Silk Road route,  and especially in northern  Iran, from east toward west.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Plague
  • Timurids
  • cholera
  • Herat
منابع
- ابوعلی حسین‌بن عبدالله سینا. (1367). قانون در طب. ترجمه‌ی عبدالرحمن شرف کندی. ج 3 و 2. تهران: سروش.
- تاج­بخش، حسن. (1385). تاریخ دامپزشکی و پزشکی ایران. ج 2. تهران: دانشگاه تهران.
- جعفری، جعفربن محمدبن حسن. (1343). تاریخ یزد. چ 2. به‌کوشش ایرج افشار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- چیت‌ساز، رهنما. (1368). راهنمای پزشکی خانواده. تهران: چاپخانه‌ی ممتاز.
- حافظ ابرو، شهاب‌الدین. (1352). ذیل جامع‌التواریخ رشیدی. چ 2. به‌کوشش خانبابا بیانی. تهران: سلسله‌انتشارات انجمن آثار ملی.
- حسینی جرجانی، سید اسماعیل. (2536). ذخیره‌ی خوارزمشاهی. تصحیح جلال مصطفوی. تهران: انجمن آثار ملی و کتاب سوم.
- حقیقت، عبدالرفیع. (1372). علوم و فلسفه‌ی اسلامی از جاماسب حکیم تا حکیم سبزواری. تهران: کومش.
- خوافی، ابوالقاسم شهاب‌الدین احمد. (2537). منشأ‌الإنشاء. به‌کوشش رکن‌الدین همایون فرخ. ج 1. تهران: دانشگاه ملی ایران.
- خواندمیر، غیاث‌الدین‌بن همام‌الدین. (1333). تاریخ حبیب‌السیر فی اخبار افراد بشر. ج 3. تهران: کتابخانه‌ی خیام.
- روملو، حسن بیگ. (1357). احسن‌التواریخ. تصحیح عبدالحسین نوایی. تهران: فرهنگستان ادب و فرهنگ ایران (بابک).
- زمچی اسفزاری، معین‌الدین محمد. (1338). روضات الجنات فی أوصاف مدینه هرات. تصحیح سید محمدکاظم امام. ج 1 و 2. تهران: دانشگاه تهران.
- سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق. (1353). مطلع سعدین و مجمع بحرین. به‌کوشش عبدالحسین نوایی. ج 1. تهران: کتابخانه‌ی طهوری.
- صائبی، اسماعیل. (1373). بیماری‌های عفونی در ایران. تهران: علمی فرهنگی.
- طولوزان. ژوزف دزیره. (1375). تاریخ ظهور طاعون در ایران در سنوات مختلفه. ترجمه‌ی میرزا علیقلی. [تهران]: [بی‌نا] (منتشرشده در روزنامه‌ی ایران، از نمره‌ی 240 به تاریخ 18 ذی‌القعده‌ی 1291 تا نمره‌ی 253 به تاریخ 12 ربیع‌الثانی 1292، تهیه و تنظیم کتابخانه ملی ایران)
- کاشفی، مولانا فخرالدین علی‌بن حسین. (2536). رشحات عین‌الحیات. تصحیح علی‌اصغر معینیان. ج 1 و 2. [بی‌جا]: بنیاد نیکوکاری نوریانی.
- کثیری، مسعود و نجمه سالک. (1390). طب در دوره‌ی مغول. اصفهان: دانشگاه علوم پزشکی اصفهان.
- مستوفی بافقی، محمد مفید. (1342). جامع مفیدی. به‌کوشش ایرج افشار. ج 1. تهران: اسدی.
- مشکور، محمدجواد. (1352). تاریخ تبریز تا پایان قرن نهم هجری. تهران: انجمن آثار ملی.
- موبدی، ایرج. (1364). پاتولوژی جغرافیایی. تهران: دانشکده‌ی بهداشت دانشگاه تهران.
- میر، محمدتقی. (1363). پزشکان نامی پارس. شیراز: دانشگاه شیراز.
- میرخواند، محمدبن خاوندشاه. (1372). روضه‌الصفا. تلخیص عباس زریاب خویی. ج 4 و 6. تهران: علمی.
- واصفی، زین‌الدین محمود. (1350). بدایع‌الوقایع. ج 1. تصحیح الکساندر بلدروف. ج 1 و 2. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- واله اصفهانی قزوینی، محمدیوسف. (1379). خلد برین (تاریخ تیموریان و ترکمانان). به‌کوشش میرهاشم محدث. تهران: میراث مکتوب.
- وقایع اتفاقیه. (1373). تهیه و تنظیم کتابخانه‌ی ملی جمهوری اسلامی. ش 12. 10 شعبان 1267ه.ق. تهران: کتابخانه‌ی ملی جمهوری اسلامی ایران و مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.