جایگاه طرابوزان در محاصره برّی آناتولی توسط ایلخانان مغول

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه شیراز

2 استاد گروه تاریخ دانشگاه شیراز

10.22051/hii.2020.25920.2000

چکیده

آناتولی (آسیای صغیر) در دورۀ پنجاه سالۀ کشورگشایی مغول، اهمیتی روزافزون برای مغولان داشت. تا استقرار دولت ایلخانان در ایران، آنها نواحی شرقی و مرکزی آناتولی را متصرف شدند، سپس تا پایان حیات آن دولت تا مرزهای بیزانس متصرفات خود را گسترش دادند. از این پس، بیش از هر چیز هدف ایلخانان قطع ارتباط میان دو دولت اردوی زرین یعنی مغولان روسیه و مملوکان مصر و شام بود. ایلخانان در عمل برای جلوگیری از ارتباط بیشتر این رقیبان، اقدام به نوعی محاصره برّی آناتولی کردند که با بهره‏مندی از موقعیت بندر طرابوزان، موفقیت زیادی در این زمینه به دست آوردند. در میانۀ این رابطه، دولت بیزانس قرار گرفته بود که پایتخت آن قسطنطنیه اهمیت ارتباطی و تجاری مهمی داشت. بر همین اساس، دولت ایلخانان خود را ناچار به دوستی با بیزانس می‏دید، اما بیزانس برای حفظ حیات تجاری خود، ناچار به موازنه میان جمهوری‏های تجاری ونیز و جنوا بود که با بندرهای کافا در شمال دریای سیاه و اسکندریه در جنوب مدیترانه رابطه داشتند. این نیز امری نبود که دولت ایلخانان بتواند آن را نادیده بگیرد. در این حال، بندر طرابوزان که به صورت انحصاری در دسترس ایلخانان قرار داشت، به صورت کانون اصلی سیاست این دولت در قبال همۀ کنشگرانی بود که در بالا به آن اشاره شد و طی قرن سیزدهم و چهاردهم میلادی به صحنه تجارت و سیاست دریای سیاه وارد شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Trebizonds' status in the Anatolian Blockade by Ilkhanids

نویسندگان [English]

  • Ahmad Fazlinejad 1
  • Abdolrasool Kheirandish 2
1 Associate Professor, Department of History, Shiraz University
2 Professor, Department of History, Shiraz University
چکیده [English]

During the fifty-years of the Mongol invasion, Anatolia (Asia Minor) became increasingly important for the Mongols. After the establishment of the Ilkhanids Mongol government in Iran, the eastern and central parts of Anatolia was seized by Ilkhanids. Until the end of their rule, they extended their domains to the borders of the Byzantine Empire. Henceforth, Ilkhanids important goal was to cut off the relationship between the Golden Horde, the Russian Mongol, and the Mamluks in Egypt and Syria. Practically, to prevent the development of the relations of these rivals, the Ilkhanids made some kind of Anatolian blockade, which enjoyed great success in using the port of Trebizond. In the middle of this relationship, the Byzantine Empire, whose capital was Constantinople, had a commercial significance. Therefore, the Ilkhanids government was forced to establish friendly relations with the Byzantine Empire. To maintain its commercial life, Byzantine Empire had to create a trade balance with the Venice and Genoa republics which had commercial relations with the ports of Kaffa in the north of the Black Sea and Alexandria in the southern Mediterranean. This was also not something the Ilkhanids government could ignore. At the same time, the port of Trebizond, which was exclusively available to the Ilkhanids, was the main focus of its policy towards all the activists mentioned above, and during the thirteenth and fourteenth centuries, this port entered into the stage of trade and politics of the Black Sea.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Trebizonds
  • Blockade
  • Ilkhanids
  • Golden Horde
  • Mamluks
منابع و مآخذ

- ابن‌بی‌بی، یحیی‌بن محمد‌بن علی (1902م)، مختصر سلجوقنامه، به اهتمام م. ه. هوتسما، از روی چاپ لیدن.

- ابن‌حوقل (1366)، سفرنامه ابن‌حوقل (ایران در صورۀ الارض)، ترجمۀ جعفر شعار، تهران: امیرکبیر.

- ابوالفداء، عمادالدین اسماعیل (1349)، تقویم البلدان، ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 

- اسناد مربوط به روابط تاریخی ایران و جمهوری ونیز از دوره  ایلخانان تا عصر صفوی (1352)، تهران: کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران.

- اصطخری، ابواسحق ابراهیم (1340)، مسالک و ممالک، ترجمۀ ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

- جوینی، علاءالدین عطاملک محمد (1391)، تاریخ جهانگشای، تصحیح محمد قزوینی، تهران: نگاه.

- العمری، شهاب‌الدین احمدبن یحیی‌بن فضل‌الله (2010)، مسالک الابصار فی ممالک الامصار، تحقیق کامل سلمان الجبوری و مهدی النجم، ج3، بیروت: دار الکتب العلمیه، الطبعۀ الاولی.

- القاشانی، ابوالقاسم عبدالله‌بن محمد (1384)، تاریخ اولجایتو، به اهتمام مهین همبلی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

- القلقشندی، ابوالعباس احمدبن علی (1407ق/ 1987م)، صبح الاعشی فی کتابۀ الانشاء، شرح و تعلیق محمدحسین شمس‌الدین، ج4، بیروت: الدار الکتب العلمیه، الطبعۀ الاولی.

- گروسه، رنه (1387)، امپراطوری صحرانوردان، ترجمۀ عبدالحسین میکده، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

- مجهول المؤلف (1375)، تاریخ آل سلجوق در آناطولی، مقدمه، تصحیح و تعلیقات نادره جلالی، تهران: میراث مکتوب.

- مستوفی قزوینی، حمدالله (1381)،نزهۀالقلوب، تصحیح و تحشیۀ محمد دبیر سیاقی، بخش نخست، مقاله سوم، قزوین: حدیث امروز.

- مسعودی، علی‌بن حسین (1374)، مروج الذهب و معادن الجوهر، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج1، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

- همدانی، رشیدالدین فضل‏الله (1364ق/1945م)، مکاتبات رشیدی، به اهتمام و تصحیح محمد شفیع، لاهور: ایجوکیشنل پریس.

- ................................................ (1373)، جامع التواریخ، تصحیح و تحشیۀ محمد روشن و مصطفی موسوی، ج2، تهران: البرز.