وجه جنسیتی گفتمان دولت- ملت رضاشاه و تأکید بر ارزشمندی نقش خانگی زنان

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه پیام نور

2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه الزهرا

چکیده

نوشتار حاضر با نگاهی به ابعاد مختلف طرح بیداری زنان در دورۀ رضاشاه، در پی پاسخ به این سؤال است که چرا در این دوره با وجود ادعای دولت مبنی بر رهایی و آزادی زنان از طریق فرایند نوسازی و تجدد، همچنان بر ارزشمندی نقش‌های سنتی زنان و خانه‌نشینی آنان تأکید شده بود. نگارندگان این پژوهش با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، با واکاوی سیاست‌های جنسیتی دولت رضاشاه، به این چرایی و چگونگی پاسخ داده‌اند. در این پژوهش، ابتدا به ترسیم فضای خاورمیانه و شکل‌گیری جنبش‌های ناسیونالیستی و دولت‌های ملی مدرن و همچنین نقش و جایگاه زنان در تحولات قرن نوزدهم و بیستم در این جوامع پرداخته شده و در این ارتباط، با تکیه بر شکل‌گیری مفهوم «خانوادۀ ایده‌آل» و «مادری جدید»، سیاست‌های جنسیتی دولت نوگرا و ملّی‌گرای رضاشاه مورد بررسی قرار گرفته است و این نتیجه به دست آمد که درواقع هدف از طرح بیداری زنان، ساخت یک هویت جدید برای زن ایرانی بود. در این تصویر جدید، نقش‌های سنتی زنانه با ادلّۀ جدیدی گرامی داشته می‌شد و دولت در قابلیت زنان برای مادری و همسری، نقشی سیاسی و وطن‌پرستانه می‌دید؛ بدین معنا که زنان جدید ایرانی با وجود داشتن تحصیلات و ظاهری مدرن، ‌باید همچنان نقش حافظان اخلاق، پاسداران سنت‌های فرهنگی و ملی را ایفا می‌کردند و به عنوان محافظان نهاد خانوادۀ سنتی و آرمانی، نسلی از شهروندان وطن‌پرست و مترقّی را  متناسب با آرمان‌های دولت می‌پروراندند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The gender aspect of the discourse of the Reza Shah government and the emphasis on the value of women's role

نویسندگان [English]

  • Marziyeh Hosseini 1
  • Simin Fasihi 2
1 Phd student of Iranian History after Islam Payame Noor University
2 Assistant Professor of History at Al-Zahra University
چکیده [English]

Looking forward to the concept of gender and employment, the following article seeks to answer the question why in the age of the Reza Shah, despite the government's determination to implement the awakening plan and the emancipation of women in different areas, and to turn women into government policy, In the field of women's employment, emphasis continues to be on the continued role of women's traditional roles and the importance of home-based businesses, and the education system, the institution of the family, the institutions of women's affairs, and the ruling ideology serve to emphasize the dignity of the home.
The hypothesis of the paper sees the answer to the above question in the cultural, social and political structures that these structures themselves affect the political economy of Iran during the period under discussion, affect the social and economic life of women, and emphasize the home-based businesses for women It becomes a requirement for the state and social groups

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gender
  • Employment
  • Women
  • Homeschooling
  • Gender Policy
منابع و مآخذ
- اتابکی، تورج (1390)، دولت و فرودستان (فراز و فرود تجدد آمرانه در ایران و ترکیه)، ترجمۀ آرش عزیزی، تهران: ققنوس.
- احمد، لیلا (1394)، زنان و جنسیت در اسلام، ترجمۀ فاطمه صادقی، تهران: نگاه معاصر.
- بامداد، بدرالملوک (1347)، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، ج2، تهران: ابن‌سینا.
- پایدار، پروین (تابستان1380)، «زنان و عصر تمدن بزرگ»، مجلۀ گفتگو، شمارۀ 32، صص91- 136.
- پهلوی، محمدرضا (1340)، مأموریتی برای وطنم، تهران: چاپخانه سمعی و بصری مرکز هنرهای زیبای کشور.
- ترابی فارسانی، سهیلا (تابستان1395)، «زن و تحول گفتمان از خلال نشریه های زنان از مشروطه تا پهلوی»، مجله تاریخ اسلام و ایران، سال بیست و ششم، شمارۀ 30، صص69-92.
- جای واردنه، کوماری (1392)، فمنیسم و ناسیونالیسم در جهان سوم، ترجمۀ شهلا طهماسبی، تهران: انتشارات ژرف.
- خسروپناه، محمدحسین (1397)، جمعیت نسوان وطنخواه ایران، اصفهان: خجسته.
- سالنامه پارس، 1315.
- ساناساریان، الیز (1384)، جنبش حقوقی زنان در ایران، ترجمۀ نوشین احمدی خراسانی، تهران: اختران.
- سخنرانی‌های کانون بانوان (1382)، تهران: فرهنگ.
- سعداوی، نوال (1359)، چهرۀ عریان زن عرب، ترجمۀ مجید فروتن و رحیم مرادی، تهران: اندیشۀ نوین.
- شرابی، هشام (1396)، پدرسالاری جدید، ترجمۀ سید احمد موثقی، تهران: کویر.
- شیخ‌الاسلامی، پری [بی‌تا]، زنان روزنامه نگار ایران، [بی‌جا]: [بی‌نا].
- صادقی، فاطمه (1392)، جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران دوره پهلوی، تهران: قصیده‌سرا.
- فتحی، مریم (1383)، کانون بانوان، تهران: مؤسسۀ مطالعات تاریخ معاصر.
- فرمانفرماییان، ستّاره (1377)، دختری از ایران، تهران: کارنگ.
- قویمی، فخری (1352)، کارنامه زنان مشهور ایران، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
- کدی، نیکی (1395)، زنان در خاورمیانه، ترجمۀ هما مداح، تهران: نشر شیرازه.
- گوکالپ، ضیاء (1351)، ناسیونالیسم ترک و تمدن باختر، ترجمۀ فریدون بازرگان، تهران، مؤسسۀ فرهنگ منظقه‌ای.
- گیدنز، آنتونی (1382)، تجدد و تشخص، جامعه و هویت شخصی در عصر جدید، ترجمۀ ناصر موفقیان، تهران: نشر نی.
- لگیت، مارلین (1389)، زنان در روزگارشان؛ تاریخ فمینیسم در غرب، ترجمۀ نیلوفر مهدیان،تهران: نشر نی.
- لوئیس، برنارد (1372)، ظهور ترکیه جدید، ترجمۀ محسن علی سبحانی، تهران: نشر مترجم.
- نجم‌آبادی، افسانه و غلامرضا سلامی (1389)، نهضت نسوان شرق، تهران: شیرازه.
- وارناک فرنی، الیزابت (1381)، زنان خاورمیانه سخن می‌گویند، ترجمۀ منیژه شیخ‌جوادی، تهران: پیکان.            
 - یاری، یاسمن (1394)، جنبش معاصر زنان در مصر، تهران: اندیشه.
 
- Afary, Janet (2009), Sexual Politict in modern iran, NewYork: Cambridge press.
- Amin, Michael Camron (2002), The Making of The Modern Iranian Woman: Gender, State Policy, And Populer Culture, 1865-1946, Gainesville: University press of Florida,
- Mernissi, F. (1991), The Veil and the Male Elite: A Feminist Interpretation of Women’s Rights in Islam, NewYork: NY, Perseus Books, Najmabadi, Afsaneh, "Hazards of Modernity and Morality: Women, State and Idiology in Contemporary Iran", in Kandiyoti, Deniz (ed.), Women, Islam and State, Hampshire, Mackmilan Press Ltd.
- Minai, naila (1981), Women in islam: tradition and transition in the middle east, j.Muray.
- Najmabadi, a (1991), “Hazards of Modernity and Morality: Women, State and Ideology in Contemporary Iran”, Kandioty D. (eds) Women, Islama and the State, Palgrave Macmilan, London.
- Paidar, Parvin (1996), Women and Political Proces in Twnentieth Century Iran, Cambridge: Cambridge University Press.
- Remaking Women: Feminism And  Modernity In The Middle East (1998), ed: Lila Abu-Lughod, Princeton: Princeton University Press.
- Scott , Joan  Wallack (2018), Sex and  Secularism, NewJersey: Princeton University Press.
- Sedighi, hamide (2007), woman and politics in iran, newYork: Cambridge university Press.
- Tekeili,Sirin (1981), "women in Turkish Politics", in N. Abadan-Unat(ed) Women in Turkish Society, E.J.Brill, Leiden.
 
نشریات
- پیک سعادت و نسوان، 15مهر 1306، سال اول، شمارۀ اول، ص24.
- پیک سعادت و نسوان، اسفند 1306، سال اول، شمارۀ سوم، ص92.
- روزنامۀ اطلاعات، 16/4/1307، شمارۀ 527، ص2.
- روزنامۀ اطلاعات، 10/5/1307، شمارۀ 549، ص2.
- روزنامۀ اطلاعات، 13/3/1310، شمارۀ 324، ص2.
- روزنامۀ اطلاعات، 10/6/1313، شمارۀ 2276، ص2.
- روزنامۀ اطلاعات، 18/1/1314، شمارۀ 2455، ص2.
- روزنامۀ اطلاعات، 21/1/1314، شمارۀ 2458، ص2.
- روزنامۀ اطلاعات، 8/4/1314، شمارۀ 2521، ص6.
- روزنامۀ اطلاعات، 4/1/1317، شمارۀ 3430، ص 7.
- روزنامۀ اطلاعات، 11/2/1317: شمارۀ 3465، ص1.
- عالم نسوان، اردیبهشت 1309، سال یازدهم، شمارۀ سوم، ص117.
- نسوان وطنخواه، 1302ش، شمارۀ 1، صص20- 21.
- نسوان وطنخواه، بهمن 1305، شمارۀ 11، ص27.
- ساکما، شمارۀ 29744768.