انجمن ایالتی تبریز، تغییرِ الگوی مدیریت شهری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه تبریز

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشگاه تبریز

چکیده

     تقابل شیوة ادارة سنتی، انتصابی، غیردموکراتیک و ناکارآمدِ امور شهرها در دورة قاجار با شیوه‌های مدرن اداره امور شهری و کشوری، که ایرانیان عصر مشروطه به تازگی با آن آشنا شده بودند، موجب گردید تا یکی از اساسی‌ترین خواسته‌های نیروهای اجتماعی مؤثر در انقلاب مشروطیت، شکل‌گیری نهادهای مدنیِ مدرن و دموکراتیکی باشد که متضمنِ نقش‌آفرینی شهروندان، خارج‌ساختن اداره امور از یدِ اختیار نیروهای سنتی طرفدار شیوه‌های تمرکزگرایانه در ادارة امور کشور، گردش نخبگان و تجلّی اراده و هویت اهالی شهری بود. تدوین قوانین مربوط به «انجمن‌های ایالتی و ولایتی» و «انجمن بلدیه» در مجلس اول شورای ملی و شکل‌گیری این انجمن‌ها در برخی ایالات و ولایات، در واقع برای پاسخ‌گویی به همین خواستِ این نیروها صورت گرفت. پژوهش حاضر با محور قرار دادن شهر تبریز، با روشی توصیفی‌ـ تحلیلی درصدد بررسی میزان موفقیت «انجمن ایالتی تبریز» در تحقق خواسته‌های این نیروهاست. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که انجمن تبریز با به‌خدمت‌گرفتن نوعی از الگوی مدیریتی شبه «دولت محلی» شهری مدرن توانست، برنامه‌ها و اقداماتی را تدارک ببیند که حافظ منافع شهروندان و حفظ هویت تبریز به عنوان پایتخت دوم کشور باشد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The State Council of Tabriz and the New Pattern of City Management

نویسندگان [English]

  • Abbas Ghadimi Gheidari 1
  • Morteza Shahsavari 2
1 Associated Professor, Department of History, Tabriz University
2 PhD Candidate in History of Islamic Iran, Tabriz University
چکیده [English]

The contrast between the traditional, appointed, non-democratic and inefficient management methods of city affairs in Qajar era and modern ones, which Iranians of constitution Era had recently got acquainted with, caused the formation of democratic and modern civil institution to become one of the most basic desires of the social effective forces in constitution revolution. This led to participating of citizens, removing traditional forces, who were proponents of centralization methods in managing the country affairs, the dominance of elites and the manifestation of city residents, willing and identity. Composing laws related to “village and state councils” and “Municipality council” at the first National consultative Assembly and the formation of these councils in some villages and states was in fact a response to the desires of social forces effective in constitution Revolution. The present research, focusing on Tabriz, by applying descriptive analytic method tries to investigate the rate of Tabriz State Council’s achievement in the materializing the demands of these forces. The finding of this research show that Tabriz council, using a kind of management pattern similar to the local government of modern city, could provide programs and actions which protected the city and state benefits and maintained its identity as the second capital of the country.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tabriz council
  • Constitution
  • Tyranny
  • City management
  • Citizenship rights
ـ آبراهامیان، یرواند (1389). ایران بین دو انقلاب. ترجمه احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی. چ 17.

ـ آفاری، ژانت (1385). انقلاب مشروطه ایران. ترجمة رضا رضایی. تهران: نشر بیستون. چ 3.

ـ امیرخیزی، اسماعیل (2536). قیام آذربایجان و ستارخان. تبریز: کتاب‌فروشی تهران. چ 2.

ـ اولین همایش ملی مدیریت محلی کارآمد در ایران. پاییز 93. خانة اندیشمندان علوم انسانی. www.iag.ir/localgovernment

ـ بشیری، احمد(به کوشش) (1363). کتاب آبی: گزارش‌های محرمانه وزارت امور خارجه انگلیس درباره انقلاب مشروطه ایران. ج1، تهران: نشر نو. چ 2.

ـ ـــــــــــ  (1367). کتاب نارنجی (گزارش‌های سیاسی وزارت خارجه روسیه تزاری درباره انقلاب مشروطه ایران) ج1. تهران: نشر نور. چ 2.

ـ جریده ملی. س اول. ش 22. 7 ذیقعده 1324.

ـ ـــــــــــ  ش25. 17 ذیقعده 1324.

ـ ـــــــــــ  ش28. 25 ذیقعده 1324.

ـ ـــــــــــ  ش29. 27ذیقعده 1324.

ـ ـــــــــــ  ش34. 9 ذیحجه 1324.

ـ جورابچی، محمدتقی (1386). حرفی از هزاران اندر عبارت آمد. به کوشش علی قیصری. تهران: نشر تاریخ ایران. چ اول.

ـ رفیعی. منصوره (1362). انجمن(ارگان انجمن ایالتی آذربایجان). تهران: نشر تاریخ ایران. چ اول.

ـ روزنامه ملی.س اول. ش1. غره رمضان1324.

ـ ـــــــــــ  ش5. 18رمضان1324.

ـ ـــــــــــ  7. 24رمضان1324.

ـ روزنامه انجمن تبریز. س اول. ش69. 11ربیع‌الاول 1325.

ـ ـــــــــــ  س اول. ش96. 28ربیع‌الثانی 1325.

ـ ـــــــــــ  ش102. 8  جمادی‌الاول 1325.

ـ ـــــــــــ  ش123. 13 رجب 1325.

ـ ـــــــــــ  ش132. 3 شعبان 1325.

ـ ـــــــــــ  ش135. 8 شعبان 1325.

ـ ـــــــــــ  ش146. 27 شعبان1325.

ـ ـــــــــــ  س سوم. ش14. 24رمضان 1326.

ـ ـــــــــــ  ش15. سلخ رمضان 1326.

ـ ـــــــــــ  ش16. 4 شوال 1326.

ـ ـــــــــــ  ش19. 14 شوال 1326.

ـ ـــــــــــ  ش27. 22 ذیقعده 1326.

ـ ـــــــــــ  ش28.  26 ذیقعده 1326 .

ـ ـــــــــــ  ش30. 4 ذیحجه 1326.

ـ زاهد زاهدانی، سعید و محسنزهری بیدگلی. «مدیریت شهری و تبیین مشارکت اجتماعی شهروندان در شهرداری». مجله مطالعات جامعه‌شناختی شهری. س دوم. ش5. زمستان91. ص120-83.

ـ طاهرزاده بهزاد، کریم (1363). قیام آذربایجان در انقلاب مشروطه. تهران: نشر اقبال. چ 2.

ـ علیزاده، توحید «جامعه مدنی در صدر مشروطه». کتاب ماه علوم اجتماعی. ش 71. بهمن 92. صص71-63.

ـ فلاح توتکار، حجت و محمد بیطرفان، «شکل‌گیری و عملکرد انجمن بلدیة تبریز در دوره اول مجلس شورای ملی». گنجینه اسناد. س22. ش3. پاییز91. صص56-42.

ـ فوران، جان  (1389). مقاومت شکننده(تاریخ تحولات اجتماعی ایران). ترجمه احمد تدین. تهران: موسسه خدمات فرهنگی رسا. چ10.

ـ کسروی احمد (2537). تاریخ مشروطه ایران. ج 2و1، تهران: انتشارات امیرکبیر. چ 14.

ـ مشروح مذاکرات مجلس ملی دوره اول. لوح فشرده، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.

ـ ملک‌زاده، مهدی (1371). تاریخ انقلاب مشروطیت ایران. تهران: انتشارات علمی. چ سوم.

ـ ناله ملت. س اول. ش32. 22 ذیقعده 1326.

ـ نظامنامه انتخابات اصنافی، http://rcomajlis.ir/fa/law

ـ ویجویه‌ای، محمدباقر(1386). تاریخ انقلاب آذربایجان و بلوای تبریز. تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد. تهران: انتشارات امیرکبیر. چ اول.

ـ ویسی، هادی «بررسی الگوهای دولت محلی و تطبیق آن با شهرهای ایران». مجله جغرافیا و توسعه. ش33. زمستان92. صص158-139.

ـ هدایت، مهدی‌قلی خان (1375). خاطرات و خطرات. تهران: زوار. چ 5.

ـ یزدانی، سهراب (1389). مجاهدان مشروطه. تهران: نشر نی. چ 2.