اصول اندیشة سیاسی و نظریه «امامت قهریة» ابن‌جماعه، با تکیه بر کتاب تحریرالأحکام فی تدبیر أهل الإسلام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان

2 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه لرستان

چکیده

بدرالدین­ ابن­جماعه (639-733 ه.ق) قاضی­القضات دمشق و قاهره، در روزگاری می­زیست که مغولان به سرزمین‌های اسلامی حمله کردند و خلافت عباسیان را در بغداد منقرض نمودند. این رویداد، نگرانی شدیدی در میان فقیهان و اندیشمندان مسلمان ایجاد نمود. نخستین بار بود که غیرمسلمانان بر بخش وسیعی از سرزمین­های اسلامی سلطه می­یافتند. در این شرایط، طبیعی بود که طرفداران نهاد خلافت، دربارة نظریة نظام سیاسی در اسلام به تمهیدات جدیدی ــ البته در چهارچوب اندیشة دینی ــ بپردازند تا به این ترتیب بتوانند برای اوضاع سیاسی تازه، توجیه شرعی پیدا کنند. اندیشمندان سنّیِ طرفدار نهاد خلافت، درصدد برآمدند تا به توجیه نظری و شرعی از وضعیت موجود نظام سیاسی بپردازند. پژوهش حاضر سعی دارد اصول اندیشه­ها و نظریّات سیاسی ابن­جماعه را به شیوه توصیفی ـ تحلیلی تا حدّ امکان وضوح ببخشد. این مقاله نشان می­دهد که تحولات سیاسی و اجتماعی عصری که ابن جماعه در آن زندگی می­کرد، محرّک و انگیزه­ای بود تا وی را به سوی طرح دیدگاه­های سیاسی­اش سوق دهد و با وجود این‌که نهاد خلافت اسلامی عملاً از میان رفته بود، باز به مسئلة خلافت اسلامی توجه کند و در این باره به ارائة نظرات و اندیشه­های خود بپردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Principles of Political Thought and The Theory of “Imamate Qahrieh” by Ibn Jamaeh, based on The Book pf Tahrir Al-Ahkam fi Tadbir Ahl-Islam

نویسندگان [English]

  • Modjtaba Garavand 1
  • Mohammad Amraei 2
1 Assistant Professor, History Department, Loresten University
2 PhD Candidate in History of Islam, Lorestan University
چکیده [English]

Badr al-Din Ibn Jamaeh (639-733A.H) was Qazi al-Qozzat (the Islamic title for the judge of judiciary) in Damascus and Cairo, living the time when the Mongol invaded the Islamic lands and overthrew the Abbasid’s caliphate in Baghdad. This event created a great deal of concern among the Muslim scholars and jurisprudents. It was for the first time that the large part of Islamic land came under the non-Muslim domination. Under the circumstances, it was only natural that the supporters of caliphate institution, considering the religious thought take account of the theory of political system in Islam in order to find out the religious justification for the new political situations. The Sunni thinkers supporting the caliphate institution, tried for justifying the religious and theoretical of the political system of current condition. The present research attempts to clarify the political theories and thoughts by Ibn-Jamaeh through the descriptive-analytical method. The current article shows that the political and social changes of the era in which Ibn Jamaeh lived, were the motivations leading him to render his political views and despite the fact that the institution of Islamic caliphate literally vanished away, took the issue of Islamic caliphate into his consideration and presented his ideas and thoughts about it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ibn-Jamaeh
  • The Mongol
  • Imamate Qahrieh
  • Caliphate
الف) کتاب­ها:

ـ ابن تغری بردی الأتابکی، جمال‌الدین أبی­المحاسن یوسف(1942م).  النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهرة. قاهره.

ـ ابن جابر الوادی آشی (1981). برنامج ابن جابر. تونس: مرکز البحث العلمی التابعة لجامعة أم­القری بمکة المکرمة.

ـ ابن جماعه، بدرالدین (1388). آموزشنامه. ترجمه محمدحسین ساکت. تهران: نشرنی. چاپ اول.

ـ ــــــــــ (1985). تحریرالأحکام فی تدبیر أهل الإسلام، قطر: بی­نا. الطبعة الأولی.

ـ ابن حجر العسقلانی، شهاب‌الدین احمد (1972). الدرر الکامنة فی أعیان المائة الثامنة. حیدرآباد: دائرةالمعارف العثمانیة، الطبعة الثانیة.

ـ ابن طولون، شمس‌الدین محمد (1956م). قضاةالدمشق. دمشق: بی­نا.

ـ ابن قاضی شهبه، ابی‌بکر بن احمد (1979). طبقات الشافعیة، حیدرآباد: بی‌نا. الطبعةالأولی.

ـ ابن العماد الحنبلی، ابن الفلاح عبدالحی (1986). شذرات الذهب فی اخبار من ذهب. بیروت: دار ابن کثیر.

ـ ابن کثیر، عمادالدین أبی الفداء اسماعیل بن عمر (1986). البدایة و النهایة فی التاریخ. بیروت: دارالفکر.

ـ ابوشامه المقدسی الدمشقی (1974). تراجم رجال القرنین السادس و السابع، صححه زاهد بن الحسن الکوثری، بیروت، دارالجیل الطبعه الثانیه

ـ الأسنوی، جمال الدین عبدالرحیم، (1987). طبقات الشافعیة، بیروت: دارالکتب العلمیة، الطبعة الأولی

ـ الماوردی، أبی­الحسن علی بن محمد بن حبیب (1989). الأحکام السلطانیة و الولایات الدینیة، الکویت: مکتبة دار ابن قتیبه، الطبعة الاولی.

ـ بلک، آنتونی (1386). تاریخ اندیشة سیاسی اسلام از عصر پیامبر تا امروز. ترجمه محمدحسین وقار. تهران: انتشارات اطلاعات. چاپ سوم.

ـ بوسورث، کلیفورد ادموند (1371). سلسله‌های اسلامی. ترجمه فریدون بدره‌ای. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه).

ـ پولادی، کمال (1389). تاریخ اندیشة سیاسی در ایران و اسلام. تهران: نشر مرکز.

ـ حلبی، علی‌اصغر(1388). تاریخ اندیشه‌های سیاسی در ایران و اسلام. تهران: اساطیر.

ـ رفیعی علامرودشتی، علی (1369 ه.ش). دایرةالمعارف بزرگ اسلامی (مدخل ابن جماعه). زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی. تهران: چاپ اول. جلد سوم.

ـ روزنتال، ارویین آی.جی (1388). اندیشة سیاسی اسلام در سده­های میانه. ترجمه علی اردستانی. تهران: قومس.

ـ السبکی، تاج‌الدین عبدالوهاب ابن تقی‌الدین (1968). طبقات الشافعیه الکبری. قاهره: دارأحیاء الکتب العربیه.

ـ السیوطی، جلال الدین عبدالرحمن، (1434) تاریخ الخلفاء. بیروت: دار منهاج. الطبعة الثانیه.

ـ ـــــــــــ (1998) ذیل تذکره الحفاظ للذهبی. بیروت: دارالکتب العلمیه.

ـ ـــــــــــ (1967). حسن المحاضرة فی تاریخ مصر و القاهرة. دارالإحیاء الکتب العربیة. الطبعة الأولی.

ـ الصّفدی، صلاح‌الدین خلیل بن ایبک (1991م). الوافی بالوفیات. بی‌جا.

ـ عنایت، حمید (1378). نهادها و اندیشه­های سیاسی در ایران و اسلام. با تصحیح و مقدمه صادق زیباکلام. تهران: انتشارات روزنه. چاپ دوم.

ـ قادری، حاتم (1388). اندیشه­های سیاسی در اسلام و ایران. تهران: سمت. چاپ دهم.

ـ القاضی مجیرالدین الحنبلی، أبوالیمن (1999). الأنس الجلیل بتاریخ القدس و الخلیل. اردن: مکتبة دندیس، الطبعة الأولی.

ـ الکتبی، محمد بن شاکر بن احمد (1973). فوات‌الوفیات. بیروت: دار صادر.

ـ لمبتون، ان.کی.اس، (1389). دولت و حکومت در اسلام، ترجمه و تحقیق محمدمهدی فقیهی، تهران، انتشارات شفیعی، چاپ چهارم.

ـ المقریزی، تقی‌الدین احمد بن علی (1939م). السلوک لمعرفة دول الملوک، قاهره: بی­نا.

ـ الیافعی، ابی محمد عبدالله بن اسعد (1997). مرآةالجنان و عبرةالیقظان. بیروت: دارالکتب العلمیه.

ب) مقاله­ها:

ـ کریم‌پور، فاطمه، (1393ه.ش)، «ابن جماعه» سایت پژوهشکده باقرالعلوم، در آدرس اینترنتی:

ـ میرخلیلی، سیدجواد، (1396ه.ش)، «ابن جماعه»، سایت راسخون، در آدرس اینترنتی: