تحلیل اصلاحات ارضی ایران(دهه 1340) برمبنای روش شناسی ساختار -کارگزار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه رازی

2 استادیار علوم سیاسی دانشگاه رازی

3 دانش آموخته دکتری علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

برنامه اصلاحات ارضی که از دهه 40 آغاز گشت و تا قبل از انقلاب سه مرحله را پشت سر گذراند موضوعی است که می‌توان ابعاد مختلف ان را از منظرهای متفاوت علمی بررسی نمود. به لحاظ اقتصادی برهم زدن تغییر شیوه تولید سنتی، به لحاظ جامعه شناختی تغییر در بافت و سلسله مراتب قدرت در جامعه روستایی و در نتیجه مهاجرت روستائیان به شهرها و شکل گیری جامعه توده‌ای (یکی از منابع مهم انقلاب اسلامی) و به لحاظ تاریخی، مرحله نوینی را در تاریخ معاصر ایران پدید آورد. اما با این حال اصلاحات ارضی با وجود موفقیت‌هایی در ان مقطع، به اهداف مورد نظر نائل نیامد. در این راستا سوال مطرح شده ان است که چرا اصلاحات ارضی با وجود موفقیت‌هایی فراوان به اهداف مطلوب خود نرسید؟ به عبارت دیگر چرا برنامه فوق مطابق با برنامه و اهداف از پیش تعیین شده‌ی ان، آنگونه که باید و شاید، به هدف مورد نظر نرسید؟ فرضیه مطرح شده ان است که فقدان بسترهای فرهنگی-اجتماعی (یا ساختارها) از یک سوی و نیز عدم همکاری مناسب کارگزاران (یعنی مالکان، دهقانان و شاه) از سوی دیگر باعث گردید تا برنامه اصلاحات ارضی با وجود موفقیت‌هایی به اهداف مطلوب نرسد. پژوهش حاضر با استفاده از روش و نظریه ساختار-کارگزار (ساخت‌یابی) به این مهم دست یافته است که ضعف کناکنش دو سطح ساختار (عدم آمادگی شرایط فرهنگی-اجتماعی) و کارگزار (عدم همکاری مالکان، دهقانان و شاه) موجب نرسیدن برنامه اصلاحات ارضی به اهداف مطلوب شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Agrarian Reform (1340 decade)-Application of the Structure- Agent Method

نویسندگان [English]

  • Ahad Noori Asl 1
  • Tahmasp Alipuryan 2
  • Heidar Shahriari 3
چکیده [English]

The land reform program that began in the 40s, and passed three stages before the Islamic revolution, is something that its aspects could be surveyed from different scientific views. It changed traditional product way in respect to economy, it changed the power hierarchy of rural society and so provided migration of rurals to cities and emerging mass society (one of the important source of Islamic revolution) in respect to history, and emerging new stage in contemporary iran history. though the land program gained some successes but it didn’t reached the observed aims? In other words, why the above program didn’t gain its aims according to scheduled aims and programs? The hypothesis proposed is that the lost of social-cultural bases (or structure) and the lost of proper cooperation among agencies (like proprietors, peasants and king) caused that the land reform program not reaching its aims and encountered breakdown, in spite of many successes. This research by the method and theory of structure-agency (Structuration) has concluded that the flaw of interaction between structure level (the lost of social-cultural conditions) and agency level (the lost of cooperation among proprietors, peasants and king) induced that The land reform program to not reach its propitious aims.

Keywords: land reform, structure-agency, social and cultural bases, king, proprietors and peasants

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lland Reform
  • Structure-Agency
  • Social and Cultural Bases
  • King
  • Proprietors and Peasants
ـ احمدی، حمید (1378). «نقد کتاب ناکارآمدی نخبگان سیاسی ایران بین دو انقلاب»، اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی، فروردین و اردیبهشت ـ شماره 139 و 140.

ـ ارسنجانی، حسن. اصلاحات ارضی در ایران. اطلاعات و روابط عمومی وزارت کشاورزی. 1340.

ـ ازغندی، علیرضا (1383). ناکارآمدی نخبگان سیاسی ایران بین دو انقلاب. تهران: نشر قومس.

ـ اشرف، احمد و علی بنوعزیزی (1387). طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران. ترجمه سهیلا ترابی‌فارسانی. تهران: انتشارات نیلوفر. چاپ اول.

ـ آبراهامیان، یرواند (1377).ایرانبیندوانقلاب. ترجمه کاظم فیروزمند و نویسندگان. تهران: نشر مرکز.

ـ آرون، ریمون (1377). مراحل اساسى سیر اندیشه در جامعه‏شناسى. ترجمه باقر پرهام. تهران: انتشارات علمى و فرهنگى. چاپ چهارم.

ـ آوری، پیتر (1371). سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت کمبریج. ترجمه عباس مخبر. تهران: طرح نو.

ـ بانک مرکزی، گزارش سالانه، 1349.

ـ بهنود، مسعود (1374). از سید ضیاء تا بختیار. تهران: انتشارات جاویدان.

ـ بیل، جیمز (1371). عقاب و شیر. ترجمه مهوش غلامی. تهران: انتشارات کوبه.

ـ تجدد، حسین (1387). «پیامدهای مثبت و منفی اجرای قانون اصلاحات ارضی در ایران». مجموعه مقالات نشریه داخلی.شماره 54: شهریور ماه.

ـ حائری، عبدالهادی (1372). آنچه گذشت... نقشی از نیم قرن تکاپو، تهران: انتشارات معین.

ـ خاطرات و مبارزات شهید محلاتی (1376). مصاحبه از سید حمید روحانی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

ـ خلجی، عباس (1381). اصلاحات آمریکایی و قیام 15 خرداد. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی. چاپ اول.

ـ خمینی، روح‌الله (1369). صحیفه نور. تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.

ـ رجبی، محمدحسن (1371). زندگی­نامه سیاسی امام خمینی از آغاز تا تبعید. ج اول. تهران: کتابخانه ملی ج. ا.ا.

ـ روبین، باری (1363). جنگ قدرت‌ها در ایران. ترجمه محمود مشرقی، تهران: انتشارات آشتیانی.

ـ سرلک، رضا (1384). «اصلاحات ارضی؛ بررسی اوضاع کشاورزی در دورۀ پهلوی دوم». مجله اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی. فروردین و اردیبهشت 1384. شماره 211 و 212.

ـ سوداگر، محمدرضا (1358).  ب‍ررس‍ی اص‍لاح‍ات ارض‍ی (1350-1340). تهران: مؤسسه تحقیقات اقتصادی و اجتماعی.

ـ فوزی، یحیی (1380). «رهبران مذهبی و مدرنیزاسیون در دوره پهلوی دوم بررسی مواضع امام خمینی». مجلة متین. بهار. شماره 10.

ـ کرایب، یان (1378). نظریه اجتماعى مدرن از پارسونز تا هابرماس. ترجمه عباس مخبر. تهران: آگاه.

ـ گازیوروسکی، مارک (1373). دیپلماسی آمریکا و شاه. ترجمه جمشید زنگنه. تهران: نشر رسا.

ـ لمبتون، ا.ک.س (1363). مالک و زارع در ایران. ترجمه منوچهر امیری. تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.

ـ لهسایی‌زاده، عبدالعلی (1369). تحولات اجتماعی در روستاهای ایران. شیراز: انتشارات نوید. چاپ اول.

ـ مارش، دیوید و جرى استوکر (1378). روش و نظریه در علوم سیاسى. ترجمه امیرمحمد حاج یوسفى. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردى.

ـمجله حوزه. دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم. ویژه حوزه‌های علوم دینی.

ـ میری، سید احمد (1378). «تأثیر ساختار نظام سیاسی بر فرهنگ مردم ایران با تأکید بر سال‌های 1357-1332». اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی. فروردین و اردیبهشت. شماره 139 و 140.

ـ میک، رونالد (1358). پژوهشی در نظریه‌ی ارزش ـ کار. ترجمه‌ی م.سوداگر. تهران: انتشارات پازند.

ـ میلانی، عباس (1380). ابوالهول ایرانی «امیرعباس هویدا و معماری ایران». ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی. تهران: نشر پیکان.

ـ نجاتی، غلامرضا (1371). تاریخ سیاسی 25 ساله ایران (از کودتا تا انقلاب). ج 2. تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا. چاپ سوم.

ـ وزارت تعاون. مجموعه قوانین و مقررات اصلاحات ارضی. تهران: انتشارات وزارت تعاون و امور روستاها. 1346.

ـ وزارت کشاورزی. اصلاحات ارضی در ایران. تهران: اداره کل اطلاعات و روابط عمومی‏. ۱۳۴۰.

ـ همایون کاتوزیان، محمدعلی (1386). اقتصاد سیاسی ایران. ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی. تهران: نشر مرکز، چاپ سیزدهم.

 

 ـ Giddens (1979), Anthony, Central problems Social Theory, London:MacMillan Press

Majd (1987), Mohammad Gholi, "Land Reform Policies in Iran ",American Journal of