نقش ابریشم گیلان در اقتصاد عصرصفوی تا پایان دوره ی شاه عباس اوّل

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ دانشگاه پیام‌نور

چکیده

در دوره صفوی به ویژه زمان شاه عباس اوّل،اقتصادکشاورزی به خصوص ابریشم از اهمیت ویژه ای برخوردار بود.ابریشم یکی از محصولات مهم وتأثیر گذاردر اقتصاد تجاری عصر صفوی بوده و منطقه گیلان در در این زمینه سهم به سزایی داشته است.هدف و مسأله اصلی این پژوهش بررسی و تبیین نقش ابریشم گیلان در اقتصاد تجاری و تحولات اقتصادی و سیاسی داخلی عصر صفوی تا پایان شاه عباس اول است. این پژوهش در پی پاسخ به این فرضیه است که،ابریشم به عنوان یک کالای استراتژیک اقتصادی،در عصر صفویه دارای اهمیت به سزایی بوده و گیلان در این راستا نقش تعیین کننده داشته است. یافته های پژوهش بیانگر این است،علیرغم کاربرد صنعتی و تجاری ابریشم ،بیشتر در قالب تجاری مورد بهره برداری قرار می گرفت و گیلان به خاطر تولید انبوه و مرغوب ابریشم نقش غیر قابل انکاری در جلب بازارهای اروپایی و تجارتخانه های آن داشته است.همین امر سبب سوق دادن ایران و منطقه گیلان به مدار سرمایه داری تجاری جهانی شد. اما تولید ابریشم نتوانست تحول عمده ای دراقتصاد و رشد گیلان بخصوص زمان شاه عباس اول بگذارد زیرا بیشتر بعنوان یک کالای اقتصادی کنترل شده در خدمت استبداد شاهی و دستگاه مرکزی بود

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Guilan silk role in the economy under the Safavid to the end of The Shah Abbas I

نویسنده [English]

  • Mohammad Shoormeij
Assistant Professor, Department of History, Payam Noor University
چکیده [English]

In the period of the Safavid, especially under the Shah AbbasI was Particularly important agriculture economy, specific silk. Silk is one of the important and effect on the products at the trade economy under the Safavid to the end of Shah AbbasI and the Guilan very share in that was producted. this research purpose and the main question is analyze and explain the role Guilan silk in the trade economic and changes political and economic Safavid period to the end Shah AbbasI . this research seeks to answer the hypothesis that, silk as a strategic economy commodity, under the Safavid was an important and Guilan had a decisive role in this regard. Research findings indicate that in spite of commercial and industrial applications silk, mostly in the form of trade was used, And Guilan for mass production and high quality silk, that have indispensable role in attracting European markets and businesses . This resulted in was Propel Iran and Guilan to the circuit capitalist global trade. The silk production could not have a major change in the economy and growthGuilan, especially during Shah AbbasI. For further was as an economic good controlled, serve to royal despotism and the central system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Safavid
  • Guilan
  • Shah AbbasI
  • Silk
  • trade and political economy
منابع
- اقبال، عباس (1365). تاریخ مغول. چ۶. تهران: امیرکبیر.
- اولئاریوس، آدام (1363). سفرنامۀ آدام اولئاریوس (بخش ایران). ترجمۀ احمد بهپور. چ۱. تهران: ابتکار.
- باربارو، جوزافا و دیگران (1349). سفرنامه‌های ونیزیان در ایران (شش سفرنامه). ترجمۀ منوچهر امیری. تهران: خوارزمی.
- باستانی پاریزی، محمدابراهیم (1362). سیاست و اقتصاد عصر صفوی. تهران: صفی‌علیشاه.
- بنجامین، ساموئل گرین ویلر (1369). ایران و ایرانیان (عصر ناصرالدین‌شاه). ترجمۀ محمدحسین کردبچه. تهران: جاویدان.
- پطروشفسکی، ایلیاپاولویچ (1357). کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول. ترجمۀ کریم کشاورز. ج1. تهران: نیل.
- تاورنیه، ژان باتیست (1363). سفرنامۀ تاورنیه. ترجمۀ ابوتراب نوری. با تجدیدنظر و تصحیح حمید شیرانی. اصفهان: کتاب‌فروشی تأیید.
- ثواقب، جهانبخش (1381). «ابریشم گیلان». پژوهش‌نامۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه شهید بهشتی. ش۳۴. صص۱۴۵-۱۷۵.
- جمال‌زاده، محمدعلی (133۵). گنج شایگان. برلین: کاوه.
- جملی کارری، جووانی فرانچسکو (1383). سفرنامۀ کارری. ترجمۀ عباس نخجوانی و عبدالعلی کارنگ. تهران: علمی و فرهنگی.
- جوادی، حسن (1378). ایران از دیدة سیاحان اروپایی. ج1. تهران: بوته.
- حدود العالم من المشرق الی المغرب (۱۳۶۲). به‌کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری.
- حمدالله مستوفی، حمدالله‌بن ا‌بی‌بکر(1381). نزهه‌القلوب. به‌کوشش محمد دبیرسیاقی. قزوین: حدیث امروز.
- خودزکو، الکساندر (1354). سرزمین گیلان. ترجمۀ سیروس سهامی. چ۱. تهران: پیام.
- دلاواله، پیترو (۱380). سفرنامه‌های پیترو دلاواله. ترجمۀ محمود بهفروزی. 2ج. تهران: قطره.
- راوندی، مرتضی (1382). تاریخ اجتماعی ایران. ج5. تهران: روزبهان.
- سانسون (1346). سفرنامۀ سانسون. ترجمۀ تقی تفضلی. تهران: ابن‌سینا.
- سیوری، مروین راجر (1366). ایران عصر صفوی. ترجمۀ کامبیز عزیزی. تهران: سحر.
- شاردن، ژان (1336). سیاحت‌نامۀ شاردن. ترجمۀ محمد عباسی، ج8، تهران: امیرکبیر.
- ------- (۱۳۷۴). سفرنامۀ شاردن (متن کامل). ترجمۀ اقبال یغمایی. ج2. تهران: توس.
- شرف‌الدین علی یزدی (1336). ظفرنامه. تصحیح محمد عباسی. ج2. تهران: امیرکبیر.
- عیسوی، چارلز فیلیپ (1362). تاریخ اقتصادی ایران. ترجمۀ یعقوب آژند. تهران: گستره.
- فروحی، علی و فرامرز طالبی (۱۳۷۷). ارمنیان گیلان. رشت: گیلکان.
- فریر، رانلد (1380). تاریخ ایران: دورۀ صفویان. پژوهش از دانشگاه کمبریج. ترجمۀ یعقوب آژند. تهران: جامی.
- فلسفی، نصرالله (1353). «تجارت ابریشم ایران در زمان شاه‌عباس اول». وحید. دورۀ ۱۲. ش۱ (پیاپی۱۲۴). صص۱۱-۱۶.
- --------- (1375). زندگانی شاه‌عباس اول. ج5. چ۶. تهران: علمی.
- فلور، ویلم (ترجمه و نگارش) ( 1356). اولین سفرای ایران و هلند: شرح سفر موسی‌بیگ به هلند و سفرنامه یان اسمیت در ایران. به‌کوشش داریوش مجلسی و حسین ابوترابیان. تهران: طهوری.
- فوران، جان (۱۳۸۳). مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال‌های پس از انقلاب اسلامی. ترجمۀ احمد تدین. چ۵. تهران: رسا.
- فومنی، عبدالفتاح (1349). تاریخ گیلان. تصحیح و تحشیۀ منوچهر ستوده. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- قزوینی، زکریا‌ بن محمد‌ (1366). آثارالبلاد و اخبارالعباد. ترجمۀ عبدالرحمن شرفکندی. تهران: اندیشۀ جوان.
- کاردان، مهدی (1380). «تاریخچۀ نوغان و علل بی‌توجهی به آن در گیلان». گیلان‌نامه (مجموعه مقالات گیلان‌شناسی). به‌کوشش جکتاجی. ج5. رشت: طاعتی. صص۱۷۷-۱۹۴.
- کرملی، پادریان (۱۳۸۳). اسناد پادریان کرملی. به‌کوشش منوچهر ستوده. با همکاری ایرج افشار. تهران: میراث مکتوب.
- کرویس، دیرک‌وان‌در (۱۳۸۰). شاردن و ایران. ترجمۀ حمزه اخوان‌تقوی. تهران: نشر فرزان روز.
- گابریل، آلفونس (1381). مارکوپولو در ایران. ترجمۀ پرویز رجبی. تهران: اساطیر.
- گونسالس دکلاویخو، روی (۱۳۶۶). سفرنامۀ کلاویخو. ترجمۀ مسعود رجب‌نیا. تهران: علمی و فرهنگی.
- لافون (1372). صنعت نوغان در ایران. ترجمه و تدوین جعفر خمامی‌زاده. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- مارکوپولو (1350). سفرنامۀ مارکوپولو. مقدمه جان ماسفیلد. ترجمۀ حبیب‌الله صحیحی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
-  ------ (1363). سفرنامۀ مارکوپولو معروف به ایل میلیونه. ترجمۀ منصور سجادی و آنجلا دی جوانی رومانو. تهران: گویش.
- محمد معصوم (1368). خلاصه‌السیر: تاریخ روزگار شاه‌صفی صفوی. تهران: علمی.
- نظام‌الدین شامی (1363). ظفرنامه. به‌کوشش پناهی سمنانی. تهران: بامداد.
- نوایی، عبدالحسین (1377). روابط سیاسی و اقتصادی ایران صفویه. تهران: سمت.
- واله اصفهانی، محمد یوسف‌بن حسین (۱۳۸۰). خلد برین. حدیث ششم و هفتم از روضۀ هشتم. ایران زمان شاه‌صفی و شاه‌عباس دوم. تعلیق و توضیح محمدرضا نصیری. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
- هوشنگ مهدوی، عبدالرضا (1369). روابط خارجی ایران. تهران: امیرکبیر.
- یاقوت حموی، یاقوت‌بن عبدالله (۱۹۵۷). معجم البلدان. المجلد الخامس. الطبعه الثانیه لونین. بیروت: دار صادر.
- Book Reviews, int. J. Middle East study.33. United States of America: pp. 291-293.
- Matthee, Rudolph. p. (1999). The politics of trade in safavid Iran: silk for silver 1600-1730. Cambridge: Cambridge universitypress.first published.
- ---------------------------- (2003). "The politics of trade in safavid iran: silk for silver 1600-1730". Book review by abbas amanat. Iranian studies.vol. 36. No.2. Francis: taylor.pp. 284-287.
- Mccabe, Ina Baghdiantz. (2001). The Shah's silk for Europe's silver: The Eurasian trade of the Julfa Armenians in Safavid Iran and India (1530-1750).
- Petrushevsky. (1968). the Cambridge History of Iran. Edited by J.A. Boyle. Vol.5. Cambridge University.
- Savory. R.M. (1995). "Safawids". The Encyclopaedia of Islam. Edited by C.E. Bosworth. E. VanDonzel. W.P. Heinrichs and G. Lecomte. Leiden. Vol. VIII.
- ------------------- (1980). Iran under the Safavids. Cambridge.
- Steens Gaard, Niels. (1973).The Asian Trade revolution of the seventeenth century.Chicago.