«مناسبات مسلمانان با خزرها در سده نخست هجری» (با تأکید بر روایات مورخان مسلمان)

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه تبریز

2 کارشناس ارشد مطالعات قفقاز و آسیای مرکزی ، دانشگاه تهران

چکیده

در جریان بخشی از فتوحات اعراب مسلمان که معطوف به نواحی شمال آذربایجان بود، آن‌ها با کوه‌های قفقاز که مانع طبیعی مهمی بود، برخورد کرده و با خزرها و سایر اقوامی که تحت سیطره امپراتوری خزر بودند، مواجه گشتند. خزرها، قومی ترک زبان و دارای پایگاه و خاستگاه قبیله‌ای و عشیره‌ای رو به شهرنشینی بودند که در این زمان مثل اعراب در مسیر تشکیل امپراتوری جدید و نوپا قرارگرفته بودند. روابط و مناسبات میان اعراب و خزرها در شکل جنگ‌ها و لشکرکشی‌های فصلی و دوره‌ای از دوره خلیفه دوم شروع گشت. مناسباتی که تا یک قرن آینده در دو سوی شمال و جنوب کوه‌های قفقاز، به‌صورت جنگ‌های مکرر و بی‌سرانجام ادامه یافت. هرچند مسلمانان در مقاطعی دارای پیشروی‌هایی موقت در قلمرو خزرها بودند، اما وجود موانع طبیعی چون سلسله جبال «قبخ»(قفقاز) و برقراری تشکیلات منسجم در سازمان حکومتی خزرها و اتحاد میان دولت‌های خزر و بیزانس، از موانع عمده فراروی مسلمانان در پیشروی به سمت شمال قفقاز بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

"Muslim relations with the Khazars in the first century AD"(With a focus on the narration of Muslim historians)

نویسندگان [English]

  • Naser Sedghi 1
  • Meqsud SHahbazi 2
1 Assistant Professor, Department of History, University of Tabriz
2 MA in Studies on Caucasus and Central Asia, University of Tehran
چکیده [English]

During the Arab conquest of the northern parts of Azerbaijan was concerned, they were an important natural barrier to the Caucasus Mountains, and the Khazar Empire was dominated by the Khazars and other relatives who were facing. Khazars, a people of Turkic origin, base clan and tribal languages and urbanization were the Arabs at this time as the formation of new and nascent empire had been. Relations between the Arabs and the Khazars in the seasonal and cyclical wars and campaigns of the Second Caliph began. In the next century, relations between the north and south to the Caucasus Mountains, the frequent and pointless war continued. Although Muslims have completed at some point in the territory of the Khazars were temporary, But there are natural barriers such as mountain ranges, "Caucasus" and the establishment of an integrated formation of the unity government between the governments of the Khazars and Khazar, Byzantine, advancing towards the main obstacles faced by Muslims in the North Caucasus.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khazars
  • Muslim caliphates
  • Umayyad Caliphs
  • Relationships
  • war
منابع
- ابن‌اثیر، عزالدین (1383). تاریخ کامل. ترجمۀ سید محمد‌حسین روحانی. ج7. چ3. تهران: اساطیر.
- ----------- (1384). تاریخ کامل. ترجمۀ سید محمد‌حسین روحانی. ج6. چ3. تهران: اساطیر.
- ----------- (1385). تاریخ کامل. ترجمۀ سید محمد‌حسین روحانی. ج4. چ3. تهران: اساطیر.
- ابن‌حوقل، محمد بن حوقل (1366). صورة الارض (سفرنامۀ ابن‌حوقل). ترجمۀ جعفر شعار. چ2. تهران: امیرکبیر.
- ابن‌خلدون، ابوزید عبدالرحمان بن محمد (1383). تاریخ ابن‌خلدون. ترجمۀ عبدالمحمد آیتی. ج1. چ3. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- ---------------------------- (1383). تاریخ ابن‌خلدون. ترجمۀ عبدالمحمد آیتی. ج2. چ2. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- اصطخری، ابواسحاق ابراهیم (1347). مسالک و ممالک. به‌کوشش ایرج افشار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- بارتولد، واسیلی ولادیمیروویچ (1375). جایگاه مناطق اطراف دریای خزر در تاریخ اسلام. ترجمۀ لیلا ربن‌شه. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- بلاذری، احمد بن یحیی (1364). فتوح البلدان (بخش مربوط به ایران). ترجمۀ آذرتاش آذرنوش. چ2. تهران: سروش.
- دانلپ، م. د. (1382). تاریخ خزرها از پیدایش تا انقراض. ترجمۀ محسن خادم. تهران: ققنوس.
- دینوری، ابوحنیفه احمد بن داوود (1371). اخبار الطوال. ترجمۀ محمود مهدوی دامغانی. چ4. تهران: نشر نی.
- طبری، محمد بن جریر (1363). تاریخ طبری. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. ج10. چ2. تهران: اساطیر.
- --------------- (1383). تاریخ طبری. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. ج5. چ6. تهران: اساطیر.
- --------------- (1383). تاریخ طبری. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. ج9. چ5. تهران: اساطیر.
- عالم‌زاده، هادی (تابستان 1368). «خزران در منابع اسلامی». مجلۀ مقالات و بررسی‌ها. ش47 و 48.
- کُستلر، آرتور (1374). خزران. ترجمۀ محمد‌علی موحد. تهران: خوارزمی.
- کوفی الکندی، ابومحمد احمد بن علی اعثم (1386). کتاب الفتوح. ترجمۀ غلام‌رضا طباطبایی مجد. تهران: علمی و فرهنگی.
- گروسه، رنه (1379). امپراتوری صحرانوردان. ترجمۀ عبدالحسین میکده. تهران: علمی و فرهنگی.
- گومی لی‌اُف، لف ن. (1382). کشف خزرستان. ترجمۀ ایرج کابلی. چ1. تهران: نشر آگه.
- لسترنج، گای (1383). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمۀ محمود عرفان. چ6. تهران: علمی و فرهنگی.
- مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین (1374). مروج الذهب و معادن الجوهر. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. ج1 و 2. چ5. تهران: علمی و فرهنگی.
- ------------------------ (1389). التنبیه و الاشراف. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. چ4. تهران: علمی و فرهنگی.
- مینورسکی، ولادیمیر (1375). تاریخ شروان و دربند. ترجمۀ محسن خادم. تهران، بنیاد دایرة‌المعارف اسلامی.
- هیئت، جواد (1390). تاریخ مختصر ترک. ترجمۀ پرویز زارع شاهمرسی. کرج: پینار.
- یعقوبی، احمد بن اسحاق (1382). تاریخ یعقوبی. ترجمۀ محمد‌ابراهیم آیتی. ج1 و 2. چ9. تهران: علمی و فرهنگی.
 
- Altungök, Ahmet (2007), Sasaniler Dönemi Türk-Fars Ilişkileri. Yüksek Lisans Tezi. Fırat Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enistitüsü Tarih Ana Bilim Dalı.
- Aycan, Irfan (1990). Saltanat’a Giden Yolda Muaviye b. Ebi Süfyan. Ankara Üniversitesi Tarih Dergisi C. V.
- Çog, Mehmet (Spring 2007). EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ HAZAR-ARAP İLİŞKİLERİ. Turkish Studies/ Türkoloji Araştırmaları. Vol. 2/2.
- Kmosk, Michael (1935). Araplar ve Hazarlar. Türkiyat Mecmuası. C. III.
- Özdemir, Pinar (2013). Hazar Türkçesi ve Hazar Türkçesi Leksikoloji Tespiti Denemesi. Karadeniz Arştırmaları,kış,say 36.