نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا گروه تاریخ، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان، اصغهان، ایران

چکیده

تاریخنگاریِ اسلام‌گرایانه در دوره‌ی پهلوی، علی‌رغم بدنه‌ای نحیف و گستره‌ی نه چندان وسیع، بازخوانیِ تاریخ اسلام از چشم‌اندازی هویتی را در کانون دغدغه‌های خود نشاند. بر این مبنا، طیفی از مورخانِ اسلام‌گرا، همچون مرتضی مطهری و علی شریعتی، با اتخاذِ رویکردی همدلانه و همگرایانه نسبت به تاریخِ اسلام، به ویژه تاریخ اسلام در ایران، در صدد برجسته ساختنِ سهمِ اسلام و اندیشه‌ی اسلامی در وضعیتِ فرهنگی- هویتیِ ایران معاصر برآمدند. صفویه‌شناسیِ این دو مورخ و متفکر شیعه نیز تحت تاثیر دلبستگی‌های فکری و ایدئولوژیکیِ آنها و نیز دغدغه‌ی تقویتِ اندیشه‌ها و آرمان‌های امت‌گرایانه و اسلام‌گرایانه‌شان، به صفویه‌شناسیِ متمایزی در گفتمان تاریخنگاری دوره‌ی پهلوی تبدیل شد. مسئله و پرسش این پژوهش در واقع این است که صفویه‌شناسیِ مطهری و شریعتی چه نسبتی با اندیشه‌های اسلام‌گرایانه‌ی آنها پیدا کرد؟
فرضیه‌ی این پژوهش، که به روشی تحلیلی انجام شده است، بر پایه‌ی این مدعاست که علی‌رغم تمایزات مهم در صفویه شناسیِ شریعتی و مرتضی مطهری، آنچه نگاهِ این دو به تاریخ صفویان را به هم پیوند می‌دهد، بینشِ اسلام گرایانه‌ی و دغدغه‌های هویتی، امت‌گرایانه و اصلاح‌طلبانه‌ی آنهاست؛ به نحوی که همین خصلت‌ها، صفویه شناسیِ این دو را در گفتمان تاریخنگارانه‌ی دوره‌ی پهلوی متمایز و برجسته ساخته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Safavids in the discourse of Islamist historiography of the Pahlavi period based on the Safavid studies of Morteza Motahhari and Ali Shariati

نویسندگان [English]

  • Hamid Sadeghi 1
  • Nozhat Ahmadi 2

1 P.H.D Student

2 Associate Professor, Department of History, University of Isfahan, Isfahan, Iran

چکیده [English]

Islamist historiography in the Pahlavi period, despite its weak body and not very wide scope, focused on re-reading the history of Islam from the perspective of identity. On this basis, a range of Islamist historians, such as Morteza Motahhari and Ali Shariati, by taking a sympathetic and convergent approach to the history of Islam, especially the history of Islam in Iran, seeks to highlight the role of Islam and Islamic thought in the cultural situation. - The identity of contemporary Iran emerged. The Safavid studies of these two Shiite historians and thinkers, under the influence of their intellectual and ideological attachments, as well as their concern for strengthening their nationalist and Islamist ideas and ideals, led to a distinct Safavidism in the discourse of historiography. It became the Pahlavi period. The question of this research is in fact what relation did Motahhari and Shariati Safavid studies have with their Islamist ideas?
The hypothesis of this research, which has been done analytically, is based on the claim that despite the important differences in Shariati and Morteza Motahhari Safavid studies, what connects their view of Safavid history is the insight. Islamism and their identity concerns are nationalist and reformist; In a way, these characteristics have distinguished and highlighted the Safavid studies of the two in the historical discourse of the Pahlavi period.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamism
  • Safavid Studies
  • Morteza Motahhari
  • Ali Shariati