نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه ایرانشناسی دانشگاه بوعلی سینا، همدان،ایران

2 استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

چکیده

مفاهیم و تاریخ‌های به‌کار رفته در کتیبه بناهای تاریخی، اطلاعات ارزشمندی را در مورد تاریخ ساخت و شرایط سیاسی و حکومتی زمان خود به دست می‌دهد. یکی از نمونه‌های جالب توجه در این زمینه، کتیبه‌ای کارگاه شَعربافی در محله شاه‌ابوالقاسم بافت تاریخی شهر یزد است که بر آن سال 921 هـ.ق درج شده است؛ اما بررسی‌های بیشتر بر روی کتیبه‌ها و نقوشی که آن را تزیین کرده‎اند، نشان‎دهنده عدم تطبیق تاریخ درج‎شده با زمان اجرای کتیبه است. بنابراین در مقاله پیش رو با رویکرد تاریخی ـ تحلیلی سعی بر آنست تا ابهام ایجاد شده برطرف و ماهیت دقیق کتیبه‌ها و نقوش مشخص شود. این کتیبه با نقوش هندسی، گیاهی، حیوانی و انسانی تزئین شده و فاصله بین دو قاب‌نما را نقوش گیاهی محصور کرده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که نقش خورشیدخانم و نحوه اجرای این نقش مانند طره‌های پیچان مو و ابروهای پیوسته به همراه چشمان درشت، به خوبی با نمونه‌های اجراشده در دوره قاجار قابل مقایسه است. همچنین محتشم کاشانی نیز از شاعران دربار شاه طهماسب بوده که بنا به سفارش پادشاه به سرودن مراثی اهل بیت علیه‌السلام روی آورده و به احتمال زیاد ترکیب‌بند معروف خود را در این دوره سروده است. نحوه‌ قاب‌بندی اجراشده در کتیبه مذکور در با حسینیه ناظم‌التجار یزد و یا خانه ملکزاده مربوط به دوره قاجار قابل مقایسه است. با توجه به دلایل ذکرشده، می‌توان تاریخ درج‌شده را جعلی و کتیبه مذکور را مربوط به دوره قاجار دانست.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Introduction and study of the new found inscription in the historical context of Yazd city

نویسندگان [English]

  • Seyed Fazlollah Mirdehqan 1
  • Yadollah Heidari Baba Kamal 2

1 Assistant professor

2 Assistant professor

چکیده [English]

One of the important art works of Yazd city is an inscription identified in one of the Sha'r weaving sites in the Shah Abolghasem district. This inscription contains some phrases with the religious concepts, and although the date indicated for which shows the year 921 AH, further studies show that the date mentioned does not correspond to the time of creating the inscription. This paper reviews the identified inscriptions using a descriptive-historical-analytical approach and the required information is collected using the field and library methods. One of the motifs is the Sun, creation of which is comparable to that of the Qajar period, such as curly tresses of hair and continuous eyebrows with large eyes. Some comparable examples include the motif of the sun in Maybod pottery dated to 1337 AH, some of the rugs of this period and the tekyeh of Moavenolmolk in Kermanshah. Mohtasham Kashani's composition (in the form of tarkib band) is another element used. He is one of the poets of court of Shah Tahmasb, who probably composed his composition in this period. The framing method is also comparable to the Qajar period samples, and the similar cases can be seen in the Nazem-al-tojar Husseiniyah or Malekzadeh house. Considering the available data and examining which, the inserted date can be considered fake, which does not match the time of its creation, and for this reason, it does not date back older than the Qajar period.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Yazd city
  • inscription making
  • Safavid period
  • Qajar Period
  • Historical evidence.