بینش نظری ابن مجاور در تاریخ المستبصر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا گروه تاریخ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه الزهرا(س)

10.22051/hii.2020.27788.2085

چکیده

ابن‌مجاور یک نظریه‌پرداز گمنام ایرانی است که سفرنامه‌اش تاریخ المستبصر، با وجود اهمیت نظری آن، در میان پژوهشگران معاصر کمتر شناخته شده است. تاریخ المستبصر گزارشی از سفر ابن‌مجاور در شهرهای شبه‌جزیرۀ عربی است که در آن روایت دست اولی از جابه‌جایی کانون‌های تجاری و علل آن در نیمۀ اول سده هفتم قمری آمده است. یکی از خصایص قابل توجه مؤلف این سفرنامه، توجه او به مسائل نظری در بررسی علل ویرانی یا آبادانی شهرهاست. ابن‌مجاور با وجود نظریه‌پردازی دربارۀ جابه‌جایی کانون‌های مزبور، به‌طور مستقیم چارچوب نظری خود را معرفی نکرده، اما از واکاوی گزارش‌های او در تاریخ المستبصر می‌توان استنباط کرد که مؤلف توصیفات و مشاهدات خود را به صورت روشمند بر پایۀ یک چارچوب نظری منسجم مطرح کرده است. بنیاد نظری او بر این نظریه مبتنی است که ویرانی و از رونق افتادن مراکز شهری، به‌ویژه مراکز بندری، به رونق شهرهای دیگر منجر می‌شود. در پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیل هرمنوتیک قصدی، ضمن ابهام‌زدایی از دو اشکال تاریخی مرتبط با ابن‌مجاور و سفرنامه‌اش، بینش نظری او نیز معرفی شده و برای نخستین بار نظریۀ ابن‌مجاور درباره جابه‌جایی مراکز تجاری و جمعیتی مورد مطالعه قرار گرفته است. روش گردآوری داده‌های این مقاله، کتابخانه‌ای است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Theoretical Approach of Ibn al-Mujawir in Tarikh al-Mustabsir

نویسندگان [English]

  • Saeed Khanafereh Mavadat 1
  • Shahla Bakhtiari 2
1 P.H.D Student Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Associate Professor History Department of Alzahra University
چکیده [English]

Ibn al-Mujawir is an unknown Iranian theoretician and his travelogue, Tarikh al-Mustabsir, despite its theoretical importance, is less known among researchers. Tarikh al-Mustabsir is a report of Ibn al-Mujawir’s journey into the cities of Arabian Peninsula which presents a first-hand report about the replacement of trading centers and its cause in the first half of the 7th century AH. One of the remarkable characteristics of the author of the travelogue is that he takes into account the theoretical issues when discussing the causes of the destruction or prosperity of the cities. Despite theorizing about the replacement of the aforementioned centers, Ibn al-Mujawir did not present his theoretical framework. But through scrutinizing the reports of Tarikh al-Mustabsir, it can be inferred that the author methodologically based his descriptions and observations on a coherent theoretical framework. His theory is based on the preposition that the decline and destruction of certain urban centers, especially seaport ones, would lead to the prosperity of another urban centers. Using the method of intentional Hermeneutics, this paper introduces the theoretical approach of Ibn al-Mujawir, examining for the first time ever Ibn al-Mujawir’s theory about the replacement of trading and demographic centers, shedding light on two historical problems relating to Ibn al-Mujawir and his travelogue. The method of data collection of this article is library-based.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "Theory of Ibn al-Mujawir"
  • "Tarikh al-Mustabsir"
  • "Replacement of Trading Centers"
  • "Causes of Decline and Prosperity of Cities"