چگونگیِ به شاهی رسیدن یزدگرد سوم (ارزیابی منابع تاریخی با تاکید بر شاهنامه)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری تخصصی تاریخ ایران باستان، گروه تاریخ، دانشگاه فرهنگیان البرز، پردیس حکیم فردوسی

10.22051/hii.2020.26605.2024

چکیده

بسیاری از منابع عربی- فارسی و منابع خارجی به آغاز پادشاهی یزدگرد پرداخته­اند که در این روایات آشفتگی و ناهماهنگی نیز دیده می­شود. در این پژوهش داده­ها و جزئیات تاریخیِ این منابع سنجش و تحلیل شده­ و همچنین تفاوت­ها و همانندی­های آنها آشکار شده است. شاهنامه نیز یکی از منابع تاریخ ساسانیان است و فردوسی با امانتداری و دقت، روایت منبع خود را با جزئیات به نظم کشیده است. برخی ایران‌شناسان بر ارزش تاریخی شاهنامه پافشاری کرده،­ اما گروهی آن را غیرتاریخی دانسته­اند. فردوسی در این بخش، به منبعِ خود شاهنامۀ ابومنصوری وفادار بوده و با ­وجود محدویت­های وزن، زبانِ منظوم و نیز چارچوب روایی/داستانی، امانتدارانه و دقیق جزئیات را روایت کرده است. بسیاری از داده­های منابع دیگر نیز در شاهنامه وجود دارد که برخی از آنها را فقط فردوسی گزارش کرده است. دیگر منابع، تاریخ بر تخت­نشینی یزدگرد را که فردوسی ثبت کرده است، نیاورده­اند. آشفتگی­های داخلی و ورود تازیان به مرزها، در آغاز داستان و گفت‌وگوها به خوبی آشکار است. روایت موجود در خدای­نامه با یک میانجی به شاهنامه راه یافته و از نگرش­های غیرایرانی پیراسته است. این پژوهش می­تواند برای پژوهش­های این حوزه سودمند باشد و جایگاه شاهنامه را در منابع تاریخی ساسانی­پژوهی معتبرتر سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

How Yazdgerd III accesed to throne (assessment historical sources with emphasis on Shahnameh)

نویسنده [English]

  • Zagros Zand
Ph.D in History of Ancient Iran, History department, Farhangian university, Hakim Ferdowsi, Alborz,
چکیده [English]

Most of the Arabic-Persian sources have dealt with YazdgerdIII coronation. many confusion and inconsistency There are in this sourses. In this study, the historical data and details of these sources have been measured and analyzed, as well as their differences and similarities. Shahnameh is one of the most important sources in the history of sasanids. Ferdowsi, trustworthily, ordered the history of Sasanid era, which embodies most of the details of events. Some iranologists insist on the historical aspect of Shahnameh, while others have considered Shahnameh as non-historical. In this part, Ferdowsi has constantly been loyal to his source (Abu Mansouri’s Shahnameh), and despite all the limitations in rythm, poetic language, and narrative-fictional framework, he has versified the details truatworthily. Many data in sources are also present in Shahnameh, and some data have been reported only in Shahnameh. Ferdowsi has recorded date of Yazdgerd coronation, which others have neglected. Arabs attack and instability are obvious in beginning of Yazdgerd kingdome. the attitude present in Khoday-nameh has entered Shahnameh through a mediator, and has refined it from non-Iranian lookouts. This research can make the stand of Shahnameh more valid and prominent, and can be beneficial for other researches in the field.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shahnameh
  • Ferdowsi
  • Yazdgerd III
  • Sasanids
  • Historiography