دوره 33 (1402)
دوره 32 (1401)
دوره 31 (1400)
دوره 30 (1399)
دوره 29 (1398)
دوره 28 (1397)
دوره 27 (1396)
دوره 26 (1395)
دوره 25 (1394)
دوره 24 (1393)
دوره 23 (1392)
دوره 22 (1391)
دوره 21 (1390)
دوره 20 (1389)
دوره 19 (1388)
ʼدبیر سپاهʽ در دیوانسالاری شاهنشاهی ساسانیان
ʼدبیر سپاهʽ در دیوانسالاری شاهنشاهی ساسانیان

شهرام جلیلیان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 17 تیر 1403

https://doi.org/10.22051/hii.2024.46524.2909

چکیده
  در روزگار ساسانیان، «دیوان سپاه» (در منابع عربی و فارسی: «دیوان الجُند»/ «دیوان الجیش»/ «دیوان المقاتله» یا «دیوان عرضِ سپاه») که با جنگ و رزم‌آوری و پاسداری از مرزهای کشور ...  بیشتر
تفسیر انتقادی یک انگاره: کوروش دوم و خشایارشای یکم در مکالمۀ افلاطونی «آلکیبیادس بزرگ»
تفسیر انتقادی یک انگاره: کوروش دوم و خشایارشای یکم در مکالمۀ افلاطونی «آلکیبیادس بزرگ»

فرزاد رفیعی فر؛ اسماعیل سنگاری؛ سیدمسعود سیدبنکدار

دوره 33، شماره 59 ، آذر 1402، ، صفحه 35-55

https://doi.org/10.22051/hii.2023.45279.2851

چکیده
  رسالۀ موسوم به «آلکیبیادس بزرگ» ازجمله متونی محسوب می‌شود که به‌رغم آنکه پژوهشگران تردیدهایی جدی در انتساب آن به شخص افلاطون ابراز داشته‌اند، از جایگاهی ویژه در میان آثاری برخوردار است که ذیل ...  بیشتر
هخامنشیان و دریای سیاه؛ علل و نتایج گسترش قلمرو یک امپراتوری
هخامنشیان و دریای سیاه؛ علل و نتایج گسترش قلمرو یک امپراتوری

احمد فضلی نژاد؛ عبد الرسول خیراندیش

دوره 33، شماره 58 ، مرداد 1402، ، صفحه 127-154

https://doi.org/10.22051/hii.2023.42446.2734

چکیده
  در تاریخ ایران باستان، دولت هخامنشیان تجربۀ حاکمیت و حضور درازمدت در سرزمین ‏های پیرامون دریای سیاه را داشت. هخامنشیان که یکی از نخستین امپراتوری‏ های تاریخ بشر را تشکیل دادند، توانستند مرزهای گستردۀ ...  بیشتر
بازاندیشی در سیر تحول مفهوم «بربر» در یونان عصر عتیق (از نبرد ترویا تا جنگ‌های یونانی-پارسی)
بازاندیشی در سیر تحول مفهوم «بربر» در یونان عصر عتیق (از نبرد ترویا تا جنگ‌های یونانی-پارسی)

امیرحسین مقدّس؛ مرتضی دهقان‌نژاد؛ اسماعیل سنگاری

دوره 32، شماره 56 ، دی 1401، ، صفحه 119-142

https://doi.org/10.22051/hii.2023.42214.2721

چکیده
  در متون بازمانده از عصر کلاسیک یونان (حدود 507-323پ.م) به واژه‌ای پُربسامد -به‌ویژه برای اشاره به پارسیان هخامنشی- برمی‌خوریم که امروز هم در ادبیات سیاسی جهان کاربرد دارد: «بربر» یا براساس تلفظ تاریخی ...  بیشتر
اسکندر مقدونی و خاطرۀ تاریخی کورش بزرگ
اسکندر مقدونی و خاطرۀ تاریخی کورش بزرگ

عادل اله یاری

دوره 32، شماره 54 ، تیر 1401، ، صفحه 15-37

https://doi.org/10.22051/hii.2022.32083.2275

چکیده
  مورخان اسکندر گزارش­ داده‌اند فاتح مقدونی هنگام گشودن سرزمین­ های ایرانی، به خاطرۀ کورش بزرگ بنیان­گذار شاهنشاهی هخامنشیان، ادای احترام می­ کرد. اینکه نابود کنندۀ فرمانروایی هخامنشیان هواخواه ...  بیشتر
فرمانروایی ساسانیان بر سوریه در دورۀ خسرو پرویز (628-604م)
فرمانروایی ساسانیان بر سوریه در دورۀ خسرو پرویز (628-604م)

احمد الحواط؛ محمد تقی ایمان پور

دوره 32، شماره 53 ، فروردین 1401، ، صفحه 31-54

https://doi.org/10.22051/hii.2022.38245.2564

چکیده
  حاکمیت ساسانیان بر سوریه در دوران خسرو پرویز(۶۲۸- ۶۰۴ م) یکی از موضوعات بحث‌شده بین پژوهشگران تاریخ باستان در طول صد سال گذشته بوده است. بسیاری از آنان دوران فرمانروایی ساسانیان بر سوریه در زمان خسرو ...  بیشتر
فرّه بانوگِ گیهان/ هزار نوروز و مهرگان
فرّه بانوگِ گیهان/ هزار نوروز و مهرگان

شهرام جلیلیان

دوره 32، شماره 53 ، فروردین 1401، ، صفحه 55-77

https://doi.org/10.22051/hii.2022.37935.2545

چکیده
  در منابع عربی سده‌های نخستین اسلامی، گهگاه واژه‌ها یا عبارت‌هایی به زبان‌های پهلوی (فارسی میانه) یا فارسی دری آمده است که برای پژوهش دربارۀ تاریخ تکوین زبان فارسی ارزش فراوانی دارند. یک نمونه از این ...  بیشتر
اهمیت و جایگاه کوهستان الوند در دوره اشکانی با استناد به یافته های تاریخی و باستان شناختی
اهمیت و جایگاه کوهستان الوند در دوره اشکانی با استناد به یافته های تاریخی و باستان شناختی

اسماعیل همتی ازندریانی؛ یداله حیدری باباکمال؛ حمید دیداری

دوره 31، شماره 52 ، بهمن 1400، ، صفحه 193-224

https://doi.org/10.22051/hii.2021.34025.2373

چکیده
  همدان در غرب ایران یکی از مناطق مهم در مطالعات تاریخی و باستان­ شناسی در ادوار مختلف، از جمله دوره اشکانی بوده است. با بررسی متون تاریخی مشخص می­ شود که هرگاه نامی از همدان برده شده، بلافاصله از کوهستان ...  بیشتر
وضعیت زنان در نظام اجتماعی ساسانیان در عصر پسامزدکی و تأثیر آن در تألیف ارداویراف‌‌نامه
وضعیت زنان در نظام اجتماعی ساسانیان در عصر پسامزدکی و تأثیر آن در تألیف ارداویراف‌‌نامه

محمد بهرامی؛ شهناز حجتی نجف ابادی

دوره 31، شماره 51 ، آبان 1400، ، صفحه 73-95

https://doi.org/10.22051/hii.2020.32341.2284

چکیده
  مطابق محتوای کتب فقهی و حقوقی تدوین‌یافته در دورۀ ساسانی و طبق نظر محققان این حوزه، جنسیت یکی از ملاک‌ها و معیارهایی بوده که باعث ایجاد تفاوت میان وضعیت حقوقی افراد جامعه ‌شده، به‌طوری که وظایف و حقوق ...  بیشتر
کاربرد نقشه‌ها و مستندات تاریخی در مکان‌یابی و فهم ساختار فضایی شهرهای باستانی؛ مطالعۀ موردی شهر ری در قرون نخستین اسلامی
کاربرد نقشه‌ها و مستندات تاریخی در مکان‌یابی و فهم ساختار فضایی شهرهای باستانی؛ مطالعۀ موردی شهر ری در قرون نخستین اسلامی

محسن سعادتی

دوره 31، شماره 51 ، آبان 1400، ، صفحه 121-148

https://doi.org/10.22051/hii.2021.35428.2446

چکیده
  استفاده از محتوای پژوهش‌های منتشرشده و بهره‌گیری از نقشه‌های ارائه‌شده در این پژوهش‌ها، یکی از مهم‌ترین مسیرها برای دریافت و درک درست از موقعیت شهرهای باستانی و تحلیل فضایی آنها است. این پژوهش بر ...  بیشتر
سرعت سفر زمینی در روزگار شاهنشاهی اشکانی (از سده اول قبل از میلاد تا سده سوم میلادی)
سرعت سفر زمینی در روزگار شاهنشاهی اشکانی (از سده اول قبل از میلاد تا سده سوم میلادی)

رضا اردو؛ روزبه زرین کوب

دوره 31، شماره 50 ، تیر 1400، ، صفحه 17-44

https://doi.org/10.22051/hii.2021.33617.2347

چکیده
  در اسناد تاریخی و روایات مورخان کلاسیک، درباره حرکت چاپارها، سپاهیان و کاروان‌ها در روزگار اشکانیان گزارش‌هایی دیده می‌شود که در آن ها زمان شروع حرکت یا پایان یا هر دو بیان شده یا این زمان قابل محاسبه ...  بیشتر
تحلیلی بر نقش عوامل جغرافیایی در جنگ های ایران و یونان در دوران هخامنشی
تحلیلی بر نقش عوامل جغرافیایی در جنگ های ایران و یونان در دوران هخامنشی

مهسا ویسی؛ سیاوش اولیایی

دوره 31، شماره 50 ، تیر 1400، ، صفحه 165-187

https://doi.org/10.22051/hii.2021.32692.2306

چکیده
  جنگ­ های ایران و یونان در دوران هخامنشی که در زمان پادشاهی داریوش بزرگ و جانشینش خشایارشا اتفاق افتاد، از جمله مباحث بسیار مهم تاریخی است که بنا به دلایلی پارسیان در این جنگ ­ها ناکام ماندند. از جمله ...  بیشتر
حضور هخامنشیان در ایونیه: از پایان جنگ پلوپونزی تا صلح آنتالکیداس (404-387 پ.م)
حضور هخامنشیان در ایونیه: از پایان جنگ پلوپونزی تا صلح آنتالکیداس (404-387 پ.م)

کلثوم غضنفری؛ بهرام روشن ضمیر

دوره 31، شماره 49 ، فروردین 1400، ، صفحه 93-117

https://doi.org/10.22051/hii.2021.32815.2312

چکیده
  برخلاف نبردهای پارسیان و یونانیان در دورۀ داریوش و خشایارشا، گزارش نبردها در دوره‌های سپسین (اردشیر یکم، داریوش دوم، اردشیر دوم) با روایاتی آشفته، فرعی و پراکنده در منابع یونانی به یادگار مانده‌اند. ...  بیشتر
الگوهای معیشتی ساسانیان در شهرستان دره‌شهر با استناد به متون تاریخی و جغرافیایی و شواهد باستان‌شناختی
الگوهای معیشتی ساسانیان در شهرستان دره‌شهر با استناد به متون تاریخی و جغرافیایی و شواهد باستان‌شناختی

اکبر شریفی نیا؛ یعقوب محمدی فر؛ اسماعیل همتی ازندریانی

دوره 30، شماره 48 ، دی 1399، ، صفحه 153-180

https://doi.org/10.22051/hii.2020.26793.2035

چکیده
  در روند بازسازی الگوهای معیشتی ساکنان گذشتۀ مناطق مختلف ایران، تطبیق محتوای متون تاریخی و جغرافیایی با شواهد باستان­شناختی، بسیار راهگشا خواهد بود. شهرستان دره­شهر از توابع استان ایلام، از جمله ...  بیشتر
تمدن جیرفت (براساس متون میخی بین‌النهرینی و کشفیات باستان‌شناختی در محوطه‌های باستانی ورامین و کنارصندل جیرفت)
تمدن جیرفت (براساس متون میخی بین‌النهرینی و کشفیات باستان‌شناختی در محوطه‌های باستانی ورامین و کنارصندل جیرفت)

نصیر اسکندری؛ ماسیمو ویداله؛ علی اکبر مسگر؛ مژگان شفیعی؛ میثم شهسواری؛ فرانسوا دوسه؛ اکبر عابدی؛ سلمان انجم روز؛ علی شهدادی

دوره 30، شماره 47 ، آبان 1399، ، صفحه 11-29

https://doi.org/10.22051/hii.2020.31042.2234

چکیده
  تمدن تازه کشف شدۀ جیرفت واقع در حوزه فرهنگی هلیل‌رود، نشان از جایگاه ارزشمند تاریخی این بخش از فلات ایران در دوران آغاز تاریخی دارد. گل­نوشته ­های به زبان میخیِ به دست آمده از جنوب بین‌النهرین (عراق ...  بیشتر
پیامبری در جامۀ زندیقان (تأملی در خوانش های چندگانه از جنبش مانی در تاریخ‌نگاری قرون نخستین)
پیامبری در جامۀ زندیقان (تأملی در خوانش های چندگانه از جنبش مانی در تاریخ‌نگاری قرون نخستین)

شهناز حجتی نجف ابادی؛ جعفر نوری

دوره 30، شماره 47 ، آبان 1399، ، صفحه 87-108

https://doi.org/10.22051/hii.2020.31762.2263

چکیده
  در بازنمایی و روایت مجدد نهضت دینی مانی در تاریخ‌نگاری قرون نخستین، سه رویکرد عمده قابل شناسایی ا­ست که جز در برخی روایت­های معدود، این بازنمایی (دست‌کم در دو رویکرد) با مفهومی کانونی، یعنی مفهوم ...  بیشتر
مناسبات ایران وچین در دوره ساسانی و تاثیر آن بر فرهنگ چین با استناد به منابع چینی
مناسبات ایران وچین در دوره ساسانی و تاثیر آن بر فرهنگ چین با استناد به منابع چینی

حمیدرضا پاشازانوس

دوره 30، شماره 45 ، اردیبهشت 1399، ، صفحه 9-35

https://doi.org/10.22051/hii.2020.24421.1912

چکیده
  به‌طور کلی مناسبات چین و ایران در دورۀ ساسانی را می­توان به دو دوره تقسیم کرد: از ابتدا تا حکومت یزدگرد سوم و از حکومت یزدگرد و پناهندگی بازماندگانش به دربار تانگ در چین. روابط چین و ایران پیش از حکومت ...  بیشتر
چگونگیِ به شاهی رسیدن یزدگرد سوم (ارزیابی منابع تاریخی با تاکید بر شاهنامه)
چگونگیِ به شاهی رسیدن یزدگرد سوم (ارزیابی منابع تاریخی با تاکید بر شاهنامه)

زاگرس زند

دوره 30، شماره 45 ، اردیبهشت 1399، ، صفحه 87-106

https://doi.org/10.22051/hii.2020.26605.2024

چکیده
  بسیاری از منابع عربی- فارسی و منابع خارجی به آغاز پادشاهی یزدگرد پرداخته­اند که در این روایات آشفتگی و ناهماهنگی نیز دیده می­شود. در این پژوهش داده­ها و جزئیات تاریخیِ این منابع سنجش و تحلیل شده­ ...  بیشتر
بررسی جایگاه و اهمیت قلعه ساسانی شاه جُغَل (جِقِلَه) بروجرد در حفظ امنیت راه‌های منطقه زاگرس مرکزی
بررسی جایگاه و اهمیت قلعه ساسانی شاه جُغَل (جِقِلَه) بروجرد در حفظ امنیت راه‌های منطقه زاگرس مرکزی

موسی سبزی؛ اسماعیل همتی ازندریانی؛ کاظم امیدی

دوره 29، شماره 44 ، اسفند 1398، ، صفحه 35-54

https://doi.org/10.22051/hii.2019.24087.1892

چکیده
  قلعۀ «شاه‌ جُغَل» یا «جِقِلَه»[1] یکی از قلعه ­های کوهستانی منطقۀ زاگرس مرکزی است. موقعیت مکان­ گزینی آن به گونه ­ای است که بر سر یکی از مسیر­های ارتباطی دشت بروجرد به خرم­آباد قرار ...  بیشتر
راه‌های ارتباطی بخش غربی استان لرستان (طرهان) در دورۀ ساسانی و سده‌های آغازین اسلامی (با تأکید بر مسیرهای بهاره)
راه‌های ارتباطی بخش غربی استان لرستان (طرهان) در دورۀ ساسانی و سده‌های آغازین اسلامی (با تأکید بر مسیرهای بهاره)

یونس یوسف وند؛ جواد نیستانی

دوره 29، شماره 44 ، اسفند 1398، ، صفحه 165-193

https://doi.org/10.22051/hii.2019.27054.2051

چکیده
  مسیرهای تاریخی ولایت «طرهان/طرحان» در جنوب ­غرب استان لرستان، از راه­های برون‌منطقه ­ای پرتردد و مهم بود. از مهم‌ترین این مسیرها، محور ارتباطی کرمانشاه به خوزستان در دورۀ ساسانی و سده­های ...  بیشتر
نقش طلا در جامعه و فرهنگ عصر ساسانی
نقش طلا در جامعه و فرهنگ عصر ساسانی

فرهاد نام برادرشاد

دوره 28، شماره 40 ، اسفند 1397، ، صفحه 176-190

https://doi.org/10.22051/hii.2019.23793.1878

چکیده
  اردشیر بنیان­گذار حکومت ساسانی، ساختار اداری نوینی برای حکومت ایجاد کرد. شاهان ساسانی به مانند اسلاف پارسی‌شان، سکه نقره و طلا ضرب می ­کردند. طلا در حکم واحد پولی دوم، در کنار و کمک‌کار نقره بود. ...  بیشتر
تحول ساختارِ اداری و اقتصادی مصر در عصر هخامنشیان
تحول ساختارِ اداری و اقتصادی مصر در عصر هخامنشیان

محمد ملکی

دوره 28، شماره 39 ، آذر 1397، ، صفحه 87-106

https://doi.org/10.22051/hii.2018.17818.1506

چکیده
  فتح مصر توسط هخامنشیان و استقرار و استمرار حکومت آنان بر این سرزمین باستانی، توجه مورخان آن دوره را بر‌انگیخته است؛ و به همین سبب، هریک با توجه به داده‌ها و نیز تمایلات سیاسی خود، ارزیابی و گزارشی از ...  بیشتر
مبانی و ریشه‌های مشروعیت شاه در دورۀ اشکانی
مبانی و ریشه‌های مشروعیت شاه در دورۀ اشکانی

فرشید نادری

دوره 28، شماره 39 ، آذر 1397، ، صفحه 107-131

https://doi.org/10.22051/hii.2018.19561.1600

چکیده
   اشکانیان در هنگامۀ حساسی پادشاهی خود را بنیان نهادند. سلوکیان به‌عنوان جانشینان اسکندر، بخش بزرگی از آسیا را در تصرف خود داشتند و یونانی‌گری یا همان «هلنیسم» در اجزای گوناگون زندگی ازجمله ...  بیشتر
اردشیر بابکان و خدابانو آناهیتا
اردشیر بابکان و خدابانو آناهیتا

شهرام جلیلیان

دوره 28، شماره 37 ، خرداد 1397، ، صفحه 35-56

https://doi.org/10.22051/hii.2017.14894.1333

چکیده
  در دورة ساسانیان که دین و پادشاهی همچون دو برادر همزاد انگاشته می‌شدند، پادشاهان ساسانی به‌ویژه پس از تاج‌گذاری و یا پیروزی در نبردها، پیشکش‌های شاهانه‌ای به آتشکده‌ها و پرستشگاه‌های زردشتی می‌بخشیدند ...  بیشتر
بررسی کهن‌الگوها در حوزه تمدنی هلیل‌رود بر پایه نظریه یونگ
بررسی کهن‌الگوها در حوزه تمدنی هلیل‌رود بر پایه نظریه یونگ

رضا صحت منش؛ یوسف فاریابی؛ معصومه برسم

دوره 28، شماره 37 ، خرداد 1397، ، صفحه 83-104

https://doi.org/10.22051/hii.2018.14802.1328

چکیده
  براساس نظر یونگ، کهن­ الگوها محتویات ناخودآگاه جمعی هستند که از گذشته به ما به ارث رسیده ­اند. کهن­ الگو یک ایدة انتزاعی و باستانی و ویژگی بارز مشترک بین گروهی از امور، اشیاء و موجودات است. یونگ به ...  بیشتر