رواداری سوداگرانه؛ بررسی تأثیر روحیۀ تاجرمآبانۀ سغدی‌ها در انتشار دین‌های گوناگون در آسیای میانه و چین
رواداری سوداگرانه؛ بررسی تأثیر روحیۀ تاجرمآبانۀ سغدی‌ها در انتشار دین‌های گوناگون در آسیای میانه و چین

علی علی بابایی درمنی

دوره 32، شماره 53 ، فروردین 1401

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2022.37083.2504

چکیده
  با رونق‌گرفتن جادۀ ابریشم، از سدۀ نخست میلادی، سغدی‌ها که سرزمینشان در آسیای‌ میانه بر سر راه این جادۀ تجاری قرار داشت، به تجارت رو آوردند و قومی سوداگر شدند که برای تجارت به سرزمین‌های دیگر سفر می‌کردند. ...  بیشتر
واکاوی تصویرسازی زنان حاضر در کربلا با تأکید بر جایگاه حضرت زینب(س) در نسخ چاپ سنگی کلیات جودی
واکاوی تصویرسازی زنان حاضر در کربلا با تأکید بر جایگاه حضرت زینب(س) در نسخ چاپ سنگی کلیات جودی

فاطمه عسگری؛ مهناز شایسته فر؛ ابوتراب احمدپناه

دوره 31، شماره 52 ، بهمن 1400، ، صفحه 141-172

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2021.36810.2497

چکیده
  یکی از کتاب‌های ارزشمند چاپ سنگی دورۀ قاجار کلیات جودی است. حضور زنان کربلا در تصویرسازی‌های این کتاب بسیار بارز است. مسئلۀ پژوهش حاضر ارزیابی تصاویر کلیات جودی و نگاره­ های مرتبط با زنان حاضر در کربلا ...  بیشتر
بازتاب اسرائیلیات در فیلم محمد رسول الله(ص) (قبل از بعثت)
بازتاب اسرائیلیات در فیلم محمد رسول الله(ص) (قبل از بعثت)

هدیه تقوی

دوره 31، شماره 50 ، تیر 1400، ، صفحه 45-70

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2021.29767.2189

چکیده
  شخصیت­ های دینی و تاریخ­ساز به سبب جذابیت و تأثیرگذاری بر مخاطب، سوژه­ های مناسبی برای ساخت فیلم و ایجاد پیوند میان تاریخ و رسانه می‌باشند. انتقال داده­ های تاریخی از طریق سینما و تلویزیون به عنوان ...  بیشتر
جنبش زنان در تونس: از شکل گیری رویکرد اسلامی تا پیدایش دیدگاه سکولاریستی (1881-1956م)
جنبش زنان در تونس: از شکل گیری رویکرد اسلامی تا پیدایش دیدگاه سکولاریستی (1881-1956م)

زهرا میرزایی

دوره 31، شماره 50 ، تیر 1400، ، صفحه 141-163

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2021.34716.2407

چکیده
  تونس در قرن نوزدهم میلادی همچون سایر جوامع اسلامی با جریان مدرنیته آشنا شد. ورود مدرنیته به تونس زمینه ­ساز تحولات گستردۀ سیاسی، اداری، نظامی، فرهنگی و آموزشی شد. با وجود این تحولات، تا اوایل قرن بیستم ...  بیشتر
تأثیر انتقال سیادت کاریزمایی در شکل‌گیری قیام محمد نفس زکیه
تأثیر انتقال سیادت کاریزمایی در شکل‌گیری قیام محمد نفس زکیه

لیلا نجفیان رضوی؛ محبوبه فرخنده زاده

دوره 31، شماره 49 ، فروردین 1400، ، صفحه 173-201

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2021.32231.2279

چکیده
  در سال ۱۴۵ق. اولین قیام حسنیان به رهبری محمدبن عبدالله‌بن حسن رقم خورد. این قیام در حالی شکل گرفت که در میان علویان شخصیت­های برجسته­تری به لحاظ شیخوخیت، جایگاه علمی و تعدد یاران حضور داشتند و در رأس ...  بیشتر
بررسی نظرات و آرا دربارۀ نقطۀ آغازین پیدایش فرم نمایشی شبیه‌خوانی
بررسی نظرات و آرا دربارۀ نقطۀ آغازین پیدایش فرم نمایشی شبیه‌خوانی

محسن آقاحسنی؛ امیر تیمور رفیعی؛ سیدحسن قریشی؛ حمیدرضا جدیدی

دوره 30، شماره 48 ، دی 1399، ، صفحه 19-42

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.30994.2231

چکیده
  شبیه‌خوانی یا تعزیه هنر اصیل ایرانی است که به منظور نشر و گسترش فرهنگ و مفاهیم عاشورایی، قرن‌ها پس از واقعۀ عاشورا شکل‌ گرفت. پدیده‌ای که حاصل تلفیق اندیشه و تفکر ایرانی و آموزه‌های اسلامی است و از ...  بیشتر
بررسی نزاع گفتمان‌ها بر سر معانیِ سیاسی- مذهبی در معرفة الصحابه ابونعیم اصفهانی (مطالعه موردی: تراجم خلفای سه‌گانه و علی (ع))
بررسی نزاع گفتمان‌ها بر سر معانیِ سیاسی- مذهبی در معرفة الصحابه ابونعیم اصفهانی (مطالعه موردی: تراجم خلفای سه‌گانه و علی (ع))

زهره باقریان؛ محسن الویری؛ محمد علی چلونگر

دوره 30، شماره 48 ، دی 1399، ، صفحه 71-97

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.30254.2203

چکیده
  معرفة الصحابه ابونعیم اصفهانی از جمله مهم‌ترین منابع صحابه‌نگاری قرن چهارم تا پنجم قمری است که همانند سایر منابع معرفتی در حوزۀ تاریخ، پدیده‌ای شفاف و خنثی نیست که واقعیت‌های اجتماعی، سیاسی و مذهبی ...  بیشتر
تاریخ صدر اسلام و عرب‌گرایی در جریان ملی‌گرای مصر از 1918 تا 1970م.
تاریخ صدر اسلام و عرب‌گرایی در جریان ملی‌گرای مصر از 1918 تا 1970م.

عباس بصیری

دوره 30، شماره 48 ، دی 1399، ، صفحه 99-128

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.28511.2132

چکیده
  ناسیونالیسم به ‌عنوان پدیده‌ای مدرن وارد جهان اسلام شد. گرایش به ملی‌گرایی که خود یکی از عوامل تضعیف امپراتوری عثمانی بود، پس از پاره پاره شدن گسترۀ امپراتوری، به‌ویژه در شکل ملی‌گرایی عربی تشدید ...  بیشتر
تحلیلی بر نقش زلزله در متروک‌سازی استقرار‌های شاخص دشت میمه (اصفهان) در صدر اسلام
تحلیلی بر نقش زلزله در متروک‌سازی استقرار‌های شاخص دشت میمه (اصفهان) در صدر اسلام

محمداسماعیل اسمعیلی جلودار؛ حمید پورداود؛ احمد صالحی کاخکی

دوره 30، شماره 47 ، آبان 1399، ، صفحه 31-60

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.25351.1973

چکیده
  زلزله‌خیز بودن ایران، در طول تاریخ باعث تخریب بسیاری از استقرارها و شهرها شده است؛ تا جایی که متون تاریخی- جغرافیایی نیز به این موضوع پرداخته‌اند. طبق این متون، در بعضی موارد به سبب آسیب‌های فراوان ...  بیشتر
پیامبری در جامۀ زندیقان (تأملی در خوانش های چندگانه از جنبش مانی در تاریخ‌نگاری قرون نخستین)
پیامبری در جامۀ زندیقان (تأملی در خوانش های چندگانه از جنبش مانی در تاریخ‌نگاری قرون نخستین)

شهناز حجتی نجف ابادی؛ جعفر نوری

دوره 30، شماره 47 ، آبان 1399، ، صفحه 87-108

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.31762.2263

چکیده
  در بازنمایی و روایت مجدد نهضت دینی مانی در تاریخ‌نگاری قرون نخستین، سه رویکرد عمده قابل شناسایی ا­ست که جز در برخی روایت­های معدود، این بازنمایی (دست‌کم در دو رویکرد) با مفهومی کانونی، یعنی مفهوم ...  بیشتر
تحلیلی بر شیوه مواجهۀ پیامبر(ص) با چالش‌های مهاجران در مدینه (مطالعه موردی: کمبود مسکن، فقر و بیکاری)
تحلیلی بر شیوه مواجهۀ پیامبر(ص) با چالش‌های مهاجران در مدینه (مطالعه موردی: کمبود مسکن، فقر و بیکاری)

بهمن زینلی

دوره 30، شماره 47 ، آبان 1399، ، صفحه 109-134

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.29327.2174

چکیده
  پیامبر(ص) پس از سیزده سال تلاش برای ترویج اندیشۀ توحیدی در مکه، به دلیل مقاومت سرسختانه اشراف قریش در برابر گسترش اسلام، درصدد یافتن کانون جدیدی برای اسلام برآمدند. آن حضرت پس از  آشنایی با گروهی از ...  بیشتر
شناخت‌شناسی سلفی‌گری در ایران (مطالعۀ موردی: بررسی رویکرد جریان‌های مذهبی اهل سنت کشور)
شناخت‌شناسی سلفی‌گری در ایران (مطالعۀ موردی: بررسی رویکرد جریان‌های مذهبی اهل سنت کشور)

منصور عنبرمو

دوره 30، شماره 47 ، آبان 1399، ، صفحه 173-198

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.30153.2201

چکیده
  مسئلۀ اصلی این مقاله چیستی منطق درونی، نگرش و رویکرد جریان‌های اصلی اهل سنت کشور به مقوله سلفی‌گری است. دنیای اسلام همواره شاهد شکل‌گیری جریان‌های مذهبی در شمایل مختلفی بوده است که هر یک در تلاش‌اند ...  بیشتر
مؤلفه های تاریخ نگاری شعبی براساس روایت های بر جای مانده از وی در متون کلاسیک تاریخی
مؤلفه های تاریخ نگاری شعبی براساس روایت های بر جای مانده از وی در متون کلاسیک تاریخی

زینب امیدیان؛ مریم عزیزیان

دوره 30، شماره 46 ، تیر 1399، ، صفحه 9-31

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.27908.2100

چکیده
  ریشه ­های تاریخ­نگاری اسلامی به روایاتِ راویان و اخباریان سده اول و دوم قمری باز می­ گردد که در متون تاریخی سده­ های بعد بر جای مانده ­اند. از این ­رو، فهمِ شیوۀ تفکر مسلمانان درباره گذشته، به ...  بیشتر
تحلیل سلسله مراتبی عوامل شکست جنبش نفس زکیه
تحلیل سلسله مراتبی عوامل شکست جنبش نفس زکیه

هدی شعبان پور؛ محمدرضا بارانی

دوره 30، شماره 46 ، تیر 1399، ، صفحه 87-116

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.27924.2101

چکیده
  عباسیان پس از برآمدن، با چالش واگرایی علویان، شیعیان و مشروعیت اجتماعی روبه‌رو شدند و جنبش نفس زکیه در برابر خلافت عباسی مهم‌ترین آن بود که بازتاب سیاسی و اجتماعی گسترده­ای در بین مردم داشت؛ هرچند ...  بیشتر
بینش نظری ابن مجاور در تاریخ المستبصر
بینش نظری ابن مجاور در تاریخ المستبصر

سعید خنافره مودت؛ شهلا بختیاری

دوره 30، شماره 45 ، اردیبهشت 1399، ، صفحه 63-85

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.27788.2085

چکیده
  ابن‌مجاور یک نظریه‌پرداز گمنام ایرانی است که سفرنامه‌اش تاریخ المستبصر، با وجود اهمیت نظری آن، در میان پژوهشگران معاصر کمتر شناخته شده است. تاریخ المستبصر گزارشی از سفر ابن‌مجاور در شهرهای شبه‌جزیرۀ ...  بیشتر
مقایسۀ آفرینش نخستین در باورهای ایران باستان و اندیشه های اسماعیلی
مقایسۀ آفرینش نخستین در باورهای ایران باستان و اندیشه های اسماعیلی

عباس مسیحا؛ مریم معزی

دوره 30، شماره 45 ، اردیبهشت 1399، ، صفحه 177-201

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.27442.2075

چکیده
  آفرینش انسان از منظر آموزه­های زروانی به دو گونۀ آفرینش با­ واسطه و آفرینش بی­واسطه تعریف می­شود. این آموزه‌های اسطوره­ای شباهت‌هایی با آموزه­های اسماعیلی دارد و با آن قابل مقایسه است. پیدایش ...  بیشتر
کارکرد سیاسی و مذهبی شعر در دوره فاطمیان مصر (358- 567 ه‌ق) در برخورد با مخالفان خارجی
کارکرد سیاسی و مذهبی شعر در دوره فاطمیان مصر (358- 567 ه‌ق) در برخورد با مخالفان خارجی

راضیه انصاری؛ محمد علی چلونگر؛ فریدون الهیاری

دوره 29، شماره 44 ، اسفند 1398، ، صفحه 9-33

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.20109.1636

چکیده
  «شعر» هنر تأثیرگذار و رسانه ­ای قوی در جوامع انسانی بوده است. از این رو، همواره به عنوان وسیله‌‌ای تبلیغاتی برای حکومت‌ها، فرقه‌ها، احزاب، قبایل و حتی افراد مختلف ایفای نقش کرده است. خلافت فاطمی ...  بیشتر
بررسی پیشگویی ابن برّجان دربارۀ زمان فتح بیت المقدس
بررسی پیشگویی ابن برّجان دربارۀ زمان فتح بیت المقدس

حامد نظرپور

دوره 29، شماره 44 ، اسفند 1398، ، صفحه 145-163

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2020.27960.2102

چکیده
  یکی از موضوعات قابل توجه در مطالعات تاریخی، پیشگویی وقایع تاریخی است. ابن‌زکی‌الدین بشارت فتح بیت‌المقدس در ماه رجب را به صلاح‌الدین داده بود و منبع پیشگویی خود را تفسیر ابن‌برّجان ذیل آیات ابتدایی ...  بیشتر
راه‌های ارتباطی بخش غربی استان لرستان (طرهان) در دورۀ ساسانی و سده‌های آغازین اسلامی (با تأکید بر مسیرهای بهاره)
راه‌های ارتباطی بخش غربی استان لرستان (طرهان) در دورۀ ساسانی و سده‌های آغازین اسلامی (با تأکید بر مسیرهای بهاره)

یونس یوسف وند؛ جواد نیستانی

دوره 29، شماره 44 ، اسفند 1398، ، صفحه 165-193

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2019.27054.2051

چکیده
  مسیرهای تاریخی ولایت «طرهان/طرحان» در جنوب ­غرب استان لرستان، از راه­های برون‌منطقه ­ای پرتردد و مهم بود. از مهم‌ترین این مسیرها، محور ارتباطی کرمانشاه به خوزستان در دورۀ ساسانی و سده­های ...  بیشتر
صورت‌بندی تأثیرات معروف و منکر در تاریخ سیاسی معتزله
صورت‌بندی تأثیرات معروف و منکر در تاریخ سیاسی معتزله

علی آقاجانی

دوره 29، شماره 42 ، شهریور 1398، ، صفحه 9-28

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2019.21546.1737

چکیده
  جایگاه راهبردی معروف و منکر در کلام سیاسیِ معتزله به گونه‌ای که امامت ذیل آن قرار می‌گیرد و تأثیرات ژرفی بر تاریخ سیاسی این گروه گذاشته است. مقاله حاضر با بهره‌گیری از چارچوب نظری مبتنیِ بر گونه‌شناسی ...  بیشتر
بازاندیشی فلسفة تاریخ در تفکر علم‌الأسمایی تاریخی؛ تبیین حکمت تاریخ از منظر فردید
بازاندیشی فلسفة تاریخ در تفکر علم‌الأسمایی تاریخی؛ تبیین حکمت تاریخ از منظر فردید

محمد مسعود آقایی؛ ابوالحسن فیاض انوش؛ سید اصغر محمودآبادی

دوره 29، شماره 42 ، شهریور 1398، ، صفحه 29-51

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2019.23808.1880

چکیده
  فردید فلسفه تاریخِ مدنظرِ خود را علم­الاسماء تاریخی نام می­نهد. در تفکر فردید اندیشة تاریخی که حاصل تجلّی و غیاب اسماءالله در عرفان ابن‌عربی ــ آن­گونه که در کتاب فصوص‌الحکم و در آثار شارحان او ...  بیشتر
تأملی در مفهوم جغرافیایی ایالت و شهر جیرفت در دوران اسلامی؛ از سده‌های نخستین تا اوایل سدۀ هشتم هجری
تأملی در مفهوم جغرافیایی ایالت و شهر جیرفت در دوران اسلامی؛ از سده‌های نخستین تا اوایل سدۀ هشتم هجری

میثم شهسواری

دوره 29، شماره 42 ، شهریور 1398، ، صفحه 79-100

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2019.23140.1843

چکیده
  در منابع و متون کهن اعم از تاریخی و جغرافیایی به شهر جیرفت اشاره­ هایی اندک اما معتنابه شده است. اگر چه این مقدار به درک کامل و حتی ناقصی از اوضاع و شرایط این شهر در گذشته نمی ­انجامند اما دربر دارندۀ ...  بیشتر
بررسی نظریِ مفهوم «هنرِ شیعی» با تأکید بر مطالعة رویکردهای شیعی در معماری عصر تیموری
بررسی نظریِ مفهوم «هنرِ شیعی» با تأکید بر مطالعة رویکردهای شیعی در معماری عصر تیموری

وحید عابدین پور؛ معصومه سمائی

دوره 29، شماره 42 ، شهریور 1398، ، صفحه 101-126

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2019.21733.1762

چکیده
  سیاست تسامح‌گرایانة دولتمردان تیموری، پیوند تشیع با جریان تصوف و تلاش شیعیان به‌ویژه بعد از سقوط خلافت عباسی زمینه‌ای را فراهم ساخت تا مذهب تشیع در عصر تیموریان (771- 913ق) در ابعاد مختلف رشد پیدا کند. ...  بیشتر
تاریخ گذاری یک رخداد: پیدایشِ شهر «سلمیه» در منابع اسماعیلی و غیراسماعیلی
تاریخ گذاری یک رخداد: پیدایشِ شهر «سلمیه» در منابع اسماعیلی و غیراسماعیلی

علی بابایی سیاب

دوره 29، شماره 41 ، خرداد 1398، ، صفحه 9-25

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2019.22905.1832

چکیده
  فتح سلمیه در راستای فتوحات شام در دوران عمر بن خطاب صورت گرفت و این شهر یکی از توابع حمص بوده است. با وجود این، ساکنان این شهر تا دورة عباسی همواره بر دین مسیحیت بوده ­اند، لذا می ­توان گفت که آغاز تاریخ ...  بیشتر
تجهیزات جنگی امام حسین(ع) و یارانش در واقعة عاشورا
تجهیزات جنگی امام حسین(ع) و یارانش در واقعة عاشورا

مصطفی صادقی

دوره 29، شماره 41 ، خرداد 1398، ، صفحه 49-69

http://dx.doi.org/10.22051/hii.2019.22532.1800

چکیده
  واقعۀ عاشورا از جنبه‌های مختلفی بررسی و مطالعه شده و با این حال زوایای مبهمی از آن دغدغة پژوهشگران این عرصه است. از جملة این جنبه‌ها واکاوی هدف و فلسفة قیام حسینی است و ردّ یا اثبات آرای مطرح در این مسئله ...  بیشتر